SKRIFGEFUNDEERDE ONDERRIG VAN EKON0MIE EN BEDRYFSEKONOMIE A.AN SEKOND€RE SKOLE deur OKKER JON.AT.AN JORDA.AN Verhandeling v.oorgel€ t~r gedeeltclike voldoening aan di~ vereistes vir die graad MAGISTER EDUCATIONIS in C::.ie FAKULTEIT OPVOEDKUNDE aan die POTCHEFSTROOMSE UNIVERSITEIT vir CHRISTELIKE HOEm ONDERWYS STUDIELEIER: PROF . B. C. SCHUTTE POTCHEFSTROOM JANUARIE 1976 DANKBETUI GING Hierme e. my dank en waar J.E:ring aan: Pr of. B.C. Sc hutte vir sy i n t ens e bel angstelling en motiverinG as ook sy Lesie l enc e leiding dwnrs - deur di e stuuietydperk . Hy is ·n vrienc1 wat al- tyd ber e i d was om. t e he l p en wenke te gee . Ook aan sy vruu vir haar be l anas t elling my innige c ank . Prof. ll . J. Vent er w2.t ul tyd ge:poog het om di e wer k s e hcmdelswet ens kap like i nhoud s e standaar d hoog t e hou . Bai e anki e vir tydi ge en ontydi ge ker e wa t u tyd en kennis bes kikbaar geste l he t . Mev . Ansie Bot ha , vir c1,. i e tikwer k . Mnr . Pi e t Meyer , vir di e t aalkundi ge vers or ging . Mnr . C. H.J . Vis s er , my hoof , wat voor t durenc1 e- l anggeste l E:n positief opgetrE:e he t . My vrcu en <.1.r i e s euns w,:1 t bai E m,Jes 0pof fer , en nogt ans aanmoedi gen,2 en bel angs t e lle.nc. opgetre e he t . Die hoos;ste l o£ en !'J.ank a an my Goel wat my d i e oes ond- heid en kra.u gegee het vir d i e wer k . KLERKSDORP Okker J . Jor daan J anuarie 1976 -ii- HiErmEE getuig Ek Gnt hieruiE my cic , oorspronklikc wcrk is . OKKER J. JORD.AAN - iii- I NH0UDS 0PGAvlE Bl a ds y R00F ST UK 1 ·· PR0B LEE MSTE LL ING EN TAAK I NRIGT I NG 1 0 PR0BL6E MS 'I'E LLING EN AGTERGR0ND 1 1 1 • 2 Di E: Cf'VOC:,1.~_ngs t 22.k 2 1 • 2 1 Gcs ie:n ,_lc:ur c~i c onc1E:rwys c.:E:pu.rt e mEnt 2 1,, 2 . 2 Gc.s i E:n (7 E:ur d i E: 0nck rwyse:rsve:r - cni u i na 3 1 • 3 We12.r om wo n1.. on c1.E:r wys gcgec. ? 5 1 o4 Di e:. WC:SC E:Yl c1..oE: l Vc'..11 cl i c opVu E:d ins 6 1 . 5 I n~oktr~nas i E:1 7 1 . 6 Fina l E pr o b l EE:~StE:l l i n g 8 2 o T/~AK I NRIGT ING 9 2 o 1 BE:s i nn i n s- oor me:ns - E:Yl wE:t ens kap bE:skouing 9 2 . 2 DiE: WE: t E:nSkc'lp like: korre k t hE: i \.: v 2.n Skr i f - UEf un de:E:r c:E: on c1 E::i.. rig 9 2 n3 Chr i st E: like han dE:lswc. t c ns kappe: 1 0 2 . 4 Skrifgefunc1.E: E:r c1.E: on cE:rri 0 v a n h a n c'.E:ls - wE: t E:ns lcappe 1 0 3 . M0TI VERING VIR VAKKEUSE 1 0 4 . S AMEVATTING 1 1 H00FSTUK 2 - MENS - EN WETENS Ki\P SBES K0UING 1. MENS BES K0UING 13 2 . WETENS KJ,PSBES K0U I NG 1 5 2 .1 Wo.t i s wetEnskap? 15 2 . 2 Wat i s ·n Chris t E: l i ke: we: t Ensk2.p 1 6 - iv- Blac7-sy 3 . OPVOEDKUNDE i1S \JETENS K!'J' 21 21 3 . 2 Do ktrincrE: op v u cc1kUl1(1.E: 25 3 02 . 1 KomrmmistiE:SE: op v o E:d i n a , on ,7-Ccr - wys e;n sko l E: 26 3., 2 o 1 • 1 Kommunis t i E:s E o p vo E:c7- inc 26 3~2o 1 o2 Sowj~t c.m(E:rwys E:n d i E t 0E:- IJ c.s sing v ,m c. i c Kommunis ti E:s c i =E:o l og i E 0aarin 29 3 . 2 . 3 VErgElyking tus sen E:nke l E usr E:ktE: v2n <.7- i E: Kommunistie:se E:n Rooms - Ko. t o l i EkC: o rn7-e:r wys 4 0 3 . 2 . 4 Chris t c lik- n i:S i,___, n a l e:: c n c.1.E:rwys 41 3 . 2.4 . 1 /~gt E:r gr u n rl e:n b E:gripsve:rkla - ring t Er v e::r 2uicE:lino v 2n C. N.O . 4 3 47 4 . INDOKTRINASIE EN KONDISIONERING 4 7 5 . DIE TAi. . K V!.N DIE ONDER'WYSER 50 5 . 1 DiE t a,-=:.k v a.n 1iE: on c.0rwys E:r n . a . v . hiE:rc7.iE: wE:rkstuk 50 5 . 2 Di E: t a?.k v a n (~i o nc7-crwys c r s c '-- s UESiE:n dE:ur Dr . i1. . K . Ko tzee , vo c rm2.liGE: Transv2.als E: Di- r ckt e:ur v ~n Onc Erwys 51 HOOFSTUK 3 - HANDELSWETENSKAPPE AS CHRISTELIKE WETENSKAPPE 1 • NORMATIEF OF NEUTR/v\L 53 1 • 1 Al gE:mEEn 53 1 • 2 Die: kE::rn (mi<7-cle: lpunt) v 2n C: i E: l ewe 55 2 . DIE 1\1,RD Vi1N DIE NORME IN DIE H/,.NDE LSWETENSKAPPE 57 2 . 1 NormE: vir c1ic C2 l vinis 57 - v- Bl ac~sy 2.2 Di - t oG?ussinc v~n Christ E. like beains e ls 58 3 . DIE BETEKENIS VAN DIE BEELD VE RBONDENHEID VAN DIE MENS ME'r GOD VIR DIE 'H/ J DELS lETENSK/iPPE : I N DIE PRliKTYK t TEOR I E EN OPVOEDING 60 3 . 1 Die mens s e optre(e in ~i e lie van sy beel d~ . vEr bonJenhe i ~ met Go~ 60 3 . 2 Die mens s e ver2.ntwc.:;r ,1.elikhe: i c en aans pr cck- likhc i ~ 61 3 . 3 Goel S G opclr agt e <::n v0orskrifte: 62 4 . SAMEHJIJ·JG VAN EN WET M/.:.TIGHEID I N DIE HANDELSWE- TENSKAPPE 64 4 . 1 WE: t e:ns kc.p like s c,mehc1ns v .:1n J i E h2nc: e1svakkE 64 4 . 2 Wette: : verskill e:nc;.e: b<:::skouinae 65 5 . SAMEV/,TTING 70 HOOFSTUK 4 - SKRIFGEFUNDEERDE UITGANGSPUNTE MET BETRE KK il G TOT EK OrTOMIE S BAS IS WE- TEHS KAP hS OOK DIE ONDERRIG DN '.RV/ N 71 - 1 . E KON OMIE EN MENSLI KE k OEP I NG 71 1 • 1 Ekonomie gaan ..:;m (;. i e mGns 71 1 • 2 Ekonomi c 9?t2,n om (lie r oeping van c7- i E:. mens 72 1 • 3 Ekonumi e as r e cp ing implis E:cr r entmecster - S iCc'..fJ 75 1 . 4 Bestry<.1. ing van c: i E s un(:e c.1.eur (7- i E Ekon0mi e 76 1 . 5 Ta ~k van di e Ekonc mi e 77 1 . 6 Ekunomi e:: - prinsiepe en mQtief 82 2 e CHRISTE LI KE EN NIE- CHR ISTELIKE EKON OMIE 85 2 . 1 Ek )nomi e as v2.kwe t enska 85 2 . 2 Ekon1.. : mi e as Chris t e like:. we t ensk 2.p 86 86 2 . 2 . 2 C2lvyn s e sicninu van d i e Gkonomie 86 2 . 3 EkonomiG 0s neutrnl <:: (pusitivisties 0 ) wet enskap 87 (vi) Bl a sy 2 o 3 o 1 Ekon ;.:.imi E a s ins trumEnt e l E tE:ori E: in te:.e:ns tElling mE: t c7. i E: Chris t E:n SE sicni ng 87 2 . 3 , 2 i,.f-wysina vc1.n (7.ua lisme 88 3 ~ /'KSENTUERlNG: VJ/1.TERI1\LIS I'-1E EN EKONOMISME 89 3 c 1 S t ofv€rg0 ~ ing in -~e:12.ns tElling mC:t wv.t Gr_x1. v2.n C:'. i E mE:ns vra 89 92 3 . 3 Hcogska tti~c van d i e masj i en 93 3 . 4 Pos i tiE:wc a ksentplasing 94 3 ~ 4 . 1 DiE v Erskil tussen ~1. i 0 a elc wi gE En ekon0mis ti es E 1 ewens houc1 i ng 94 4 . Wf.T S€ DIE S KRIF? 95 5 . WELVA/i.RT ( RYKDOM) 96 5 . 1 Ag tE:rgr onc1 96 5?1 .1 KE:rnstElling m. b . t . eiEn~om 96 5 . 1 o3 InlEid ing co t n verkl Rrinu VRn besit 97 5 . 2 BE:si t 97 97 5 . 2 . 2 Ho e e i e:ndom nie bE:sk Ju mo E: t wor ~ nie 98 5.2,.2 . 2 Sp iritu21.list c , oees clrywers 99 5 . 2.2 . 3 Kap it c1.liste 100 5 . 2 o3 H,:)C: C:ie:.nr2 =-1m W€o l beskuu mo e t wor (' 100 5 . 3 VE:rkryo ing wm be s it 103 5 . 3 . 1 We:ttig 103 5 . 3 . 1 . 1 Eerlikc arbci~ 103 104 104 104 (vii) Blac:sy 5 . 3 , 2 0nwe:ttige vE:rkrygins- van e: i encJ.um (bE:S it) . 1 05 5~3 . 2 . 1 Die:fstal E:n r 0L f w2t c i E owE:r hE.ic: s tr c1.f 1 05 5a3 G2 . 2 Al l<:: bos e: 1;_adE: E:n listigE: p l ,mnE 106 5o 4 Die mens en sy besit 107 5 . 4 . ~ Di t brins •n vt:rh,:mr,_ing mE: t Goe'. 107 5o4o2 Die t n2k van ~ i e ge l ~wioe mE:ns v a n Goe:. 108 5 . 4 . 3 Goel beproE:f c1i e m<::ns c1.E:ur sy bes it. DiE: JUE:;nS SE VErantw,:;vr \.:.Clikhe i c 1 09 5 . 4 . 4 Ho e be:s it 1t .ie mens sy go e:: c1. 11 0 5 o4 . 6 Hs e 0i~ mens WE:l sy JJ81 moet bE:s t e: 111 5 ~4 ,6 .. 1 Hy m~.e t sy naastc S E. bE: l c.n ge wac.r hy k2.n en mas , bevor c:e:r 11 1 5 n4 o6 . 2 Di e: mens ffiJ e t me: t sy n anst e: s6 h.J.n,1.e l s ,_).: s wa t hy s ou wens cc1. t sy n;:,,c1.s t e: mE: c horn m,_ e t h~nfe l 11 2 5 . 1 ~6 . 3 Di~ mE:ns m0e: t gctr0 u a rbE: i, S,.J,1.u t hy icts het c m zi.c,n an,1.cr mee: te Je:el 113 5 . 5 K.Jrt s amE.vatting v 2n C2lvyn se sisning v ~n WECl de (ryk~om ) 113 6 . PR0DUKS IE - /~1\NBOD 11 5 6 .1 Dicnsle:werin~ 115 6 . 2 Skn2rs hci~ 11 6 6 . 3 Die 1Jn c1.Ernemino (prC'c1.usent) SC:: ver2.ntwc or - 2elikhci0 117 1· 1 7 11 8 118 11 8 6 . 3 o 5 Konklus i e 11 9 (viii) Bladsy 6 . 4 Al gE:mEnE gEvo l gtrE:kking 119 7 . DIE \TERDELINGS VRA.t ,GSTUK- - DISTRIBUS IE 120 7. 1 HOE VErdEling m:.,Et pl a2svind 120 7 . 1 . 1 VE:rdEl ing op d i ~ begins E: l van be- hc Eft E 120 7 . 1.2 VE:r clEl inu 0p d i e arbEi c.s - of pr oc.luk- tiwit E: itsbE:g ins e l 120 7 . 1 . 3 FunksionelE vEr c1Elinu 121 7.2 Wi e moe t di G VErdElino UOEn? 121 7 . 3 Die t a2k v2n di e owerhE i d 122 8. \TERBRUIK - VRAAG(d .i . bEhoeftebEvredi ging) 123 8 . 1 Ekonomies e rasionaliteit van die vEr- bruikEr 123 8 . 2 Verbruik as bEperking op produksiE 124 8 . 3 ArmvErsorging 124 8 . 4 Ni e- verbruik (uitgE:stE l de verbruik - spaar) 125 9. NABESKOUING 126 9.1 Di E mens as r GntmeestEr 126 9 ., 2 11 As of ek di t ooka l kan gryp" 127 HOOF STUK 5 - SKR IFGEFUNDEERDE UITGANGSPUNTE MET BETREKKING TOT BEDRYFSE KONOMIE AS SE KONDeRE WETE! SKAP AS OOK DIE ONDER- RIG DAARVAN 12. s..:.1 91 1 e \TERBAND 128 1 . 1 Die plek van BEdryfs e konomie 128 1 . 2 Verband met voorafgaande hoof s tukke 128 1 . 3 Verband tussen di e mens se Christe like ver antwocr delikheid en di e bedryfseko- nomiGse praktyk 129 2 . DIE PRODUKSIEPROSES 132 2 .1 Beplanning 132 (ix) Bladsy 2.2 Verbinding van produksief aktore 133 2.3 Sektor e 133 2 . 3 .1 PrimerG produksie 134 2 . 3 . 2 Sekondere produksie 135 2 . 4 Massa pr oduks i e 136 2 . 5 Die r o l van di e st aat 136 2 . 5 . 1 Kap ita lisme vs . Kollektivisme 137 2e5 . 1.,1 AlgemeEn , o . a . besit 137 2 .5.1. 2 Voor r ef or mat or i es e denke 139 2 . 5 .1. 3 Ref ormat oriese Qenke 141 (a) Al gemeen 141 (b ) Lut her en Ca lvyn 141 2. 5 . 2 Die t auk v2n di e sta2t t . o . v. d i e E:konomiese l ewe 144 2 . 5 . 3 Toepass i ng van di e r eforma t ories e st aatsbegi ns el 145 2 . 5 . 3 .1 Vrye inisiat i ef 145 2. 5 . 3 . 2 Toepass ing van uits on- deringe in S. A. 146 ( a ) Handelspolitiek 147 (b) Arbe i dspolitiek 148 3 . PR0DUKSIEFAKT0RE 148 3 . 1 Algemeen 148 3 . 2 Arbe i d 150 3 . 2 .1 Di e mens as d i e kr oon van Goel se s kepp i ngs werk in sy arbe i d 150 3 . 2 . 2 Die mens i n d i e vertegnis eer de produlcs i epr os es 152 3 . 2 .3 Ko llekt i ~we optrede 154 3 .2e 4 Chri s t e likE:. vis i E van di e ar be i d 156 3a 2 . 4.1 Arbe i d dui op d i e wes e van di e mens 157 (x) Bladsy 3 . 2 . 4 . 2 Die mens is geroep om arbeid te verrig 158 3 . 2 . 4.3 Arbe i d is diens aan diE ge- meens kap 1 5 9 3 . 2 . 4 . 4 Medevormgewing aan die skep- ping 159 3. 2 . 4.5 Gevolgtrekking 159 3. 3 Kapitaal 160 3 . 3 . 1 Wat is kapit aa l 160 3 . 3 . 2 Kapitaa l as magsfaktor 160 3 . 3 . 3 Kapitaa l as produksiefaktor .161 3 . 3 . 3 .1 Kapitaalrente 161 3 . 3.3 . 2 Calvyn en die kapitaal- rente 164 3 . 4 Grond 168 3 . 4 . 1 Histories 168 3. 4 . 2 Grond as industriEle produksiefaktor 169 3 . 4 . 3 Hulpbronne 171 3 . 4 . 4 Grondrente 172 3 95 Bestuur 174 3. 5 . 1 Agtergrond 174 3 . 5 . 2 Winsmotief versus Diensmotief 175 3 . 5 . 3 Wins en risiko 1 80 3. 5. 4 "Wages of management" 1 82 3 . 5 . 5 Vers ekering 18.( 4 . DIE HANDEL: DISTRIBUSIE 186 4. 1 Calvyn en die handel 1 86 4 . 2 Prysvorming 1 88 4 . 3 Reklame: Christe like siening 1 88 5 . SAME VATTING 190 (xi) Bladsy 6 . AANBEVELING 190 HOOF STUK 6 - SAMEVATTING , BEVINDINGS EN AAN- BEVELINGS 1 • SAME VATTING 192 2 . BEVINDINGS 195 2 . 1 Behoeft e 195 2 . 2 Noods aaklikheid 196 2 . 3 Regver diging 1 96 2 . 4 Moontlikhei d 197 3 . AANBEVE LINGS 198 3 0 1 Die s eni or onder wys E:r 198 3 . 2 Sillabuss e 199 3 . 3 Handboeke 200 3 . 4 Ander aanbEvelings 200 SUMMARY, FINDINGS AND CONCLUSIONS 202 BIBLIOGRAFIE 212 HOCFSTUK 1- PROBLEEMSTELLING EN TMKINRIGTING 1 . PROBLEEMSTELLING EN AGTERGROND 1 . 1 Agt ergrond In 1930 se Prof . J . C. Coe t zee dat ·n studie van di e opvoedku.ndige politiek nodig is omdat die onderwysGr destyds op die trekpad was en daar ook ba ie woelingE op onderwysgebi ed was . Van oral is ook gEvra vir her- vorminge van onderwysste ls e ls . (Coetzee , 1930, Voorwoord ) Vir die hedendaags e onderwys er voEl dit ook soms of hy op die trekpad is. Die hervorminge en veranderings op onderwys gebied wat in Transvaal t eweegebring i s deur o ~a s di e nuwe stel sel va.n gediffer ensiee::rde ondErwys , die nuwe gedcgt e van komprehensiewe ecnhede , die vErdeling van di e provinsie in streke , e lk met sy e i e streEksdi- rE:kteur is vir a l mal nuut en vreemd . Vir almal be trok- ke by di e onderwys is daar seker vraE wat nie maklik be- ant woord kan wor d nie . Uit gesprekke met onderwysers blyk dat daCTr baie sakE is waaroor hulle nie duidelik- heid het niE: . Die onder wysE:r in hande lsvakke het besl is nie duidelikheid oor ~r esies watter plek sy vakke in akademi es E: hoErskole in die t oekoms sal inneEm nie: . Tesame met a l hierdie genoE:mde sake is daar die baie ou problecm wat e l kc ondcrwyser vir homself moet u itmaak nl . presies hoe moet d i e vak aangebiEd word en watter rol spee l sy opvoedings ideal E, e:n dus sy lewens - en wereld- beskouing , i n hierdi e vc1kaanbi edi ng . 1 . 2 Die opvoedingstaak 1 . 2 . 1 Gesien deUJ'.' diE. Onderwysdepartement Die vak Jeugwccrbaarheid is in 1972 aan sekondere skolE i ngE.voe:r . •n Belangrike (diC: be langrikste?) kom- ponent hi ervan i s gees t Es weerbaarhei d . In ·n t oE:spraak tydens d i e hoofdekUJ'.'sus i n 1 971 het Dr A. L. KotzeE: dit baie duidelik gest e: l wat van di e onde:rwyser ve:rwag word . Hy se a . a . "·n Vol k kan ·n goe:dt oegE::rust e en geoe:fende l Ecr he; hy kan bGkwame werkers he ; hy kan duisende le_erlinge en studente he ; hy kan ekonomi es wElvarend wees , maar as sy jongmens e niE mE:nse van i ntcgriteit , geestel ik gesond en t oegewyd is nie - as hul l e ·n geslag sonder ideal e is , is so ·n l and se toekoms ons eker . " (T. O. D. Omsend- minuut Nr 6 , 1 972 , p . 1 ) • "Ons meet ens stern hard vE:rhef t een wa.t vcrkeE.rd i s " , he:t hy vErklaar en vervolg: "waa.r s c1 l ens bel ;:md2s ens nic ens opvoedi ng en on- der wys op ·n mor elE. grands lag bou niE: '? 11 (Ibid , p . 4) . By di e onderwysowerheid van Transvaal skyn daar dus geen t wyfe l te: wees oor t En mi nste een saak n i e en dit is di e rigting wat di e onde:rwys meet inslaan t en op- sigte van opvoedingsidEale . Die onderwys er as vak- man en indiwidu hE:t egt er nie di eselfde k l aarhe id oor sy pl i g me::t bE: trekking t ot sy vak i n hiE:rdi e nuwEr e on- derwys ontwikkelinge nie . Hy sa.l ncu eers moet stil- staan en be:sin oor etlike sakE met betrekking tot die aan- bieding van sy vak. 1.2.2 Gesien deur di e Onderwysersve:reniging Die Tr2nsvaalse: Ondcrv.ysersvereniging voe:g by Dr . Kotzec SE: oproE.p diE: vol ge:nde belangrikc aankondiging: "·n NasionalG aks i e mE: t bEtrekking tot die bevordering van Christe like onderv.ys is besig om vorm aan te ne:em. Onder l eiding van die Christelike OpvoedkundevEreniging van Suid- Afrika ( COVSA) hE:t d2.2.r reeds op 3 Me i 1 975 •n loodskomit eeve:rgader ing by Jan Smuts - lughawe plaasgc.vi nd en be:newens COVSA en c1ie mE:.C:S tE: erkende Afrika,;:, nsE on- der vysers ve:rE:nigings van die land , was die Vereniging vir Christelike HoGr Onderv.ys (CVHO) en die Insti- tuut vir Bevordcri ng van Calvinisme (IBC) verteenwoordi g . Meewerke:nde liggame is reeds vErsoek om ·n vas te ver - t eE:nwoordigEr te be:nocm en n reglingskomitee om toe- komstige aks i e te bcplan en te i mplement0:cr , sal eers - dangs konstitueEr . HierdiC: koordinasiE van kragtec: om ChristE.l i kc on- derv.ys aan ChristenkindE.rs t e vGrseker moet me:t dankbaar- heid vcrwelkom word . Die behoe:ft<.:: aan l eiding , voor- ligting en studie om ac).n sodanige onden.vys in die prak- tyk beslag te gee , bestaan b2ic lank reeds en by meer as een geleentheid is a l ernstig oor hierdie ondcrwerp besin . Ook in T.o .-vE:.rband is claar al na di<:: metocles en middele gesoek om te vcrseker dat die:: Christ<:: like karakte::r van ons onderv.ys stE::eds in die praktyk n2er- slag v~Ld. Aan die goeie wil en bGgecrte: om Chr i st<.:: like ondE:rwys te:: bewerkstcllig , ontbre:E.k dit dus n i E: . DiE v i nd van diE megani smc om dit wat met die mond bely word, me t die daad te bevEstig , 1€ aan die wortel van die problecm. n Nasionale aksie met bctrekking tot die b~vordering van Christelike onderwys is onontbeerlik en noodsaaklik , maar moet met die uiterste verantwoorde l ikhE.id aange- pak , beplan en deurgevocr word . Mag di e suks c.s van di e reflingskomiteC: en 21 die meewerkcnde organisas i es di e bewys lewEr dat c1r1.n hierdic verciste met onderske iding voldocn is, 11 ( Monc.s tuk, 0kt . 1 97 5 , p . 3 ) • Dit volg dus hicruit dat die onderwys er WGt han- delsvakke doseer, s a l moet bcs i ~ oar die aanbi edi ng van sy vak . Uit dit w~t Dr . Kotzce ges€ het , blyk dit baie duidelik dat daar m<::er '. - an die onderwyser vErwag word as om net akademiese kennis en die feite van sy vak oar t e dra . Daar moet ook morele en r<::ligi euse opvoe- ding gedoen word en gevolglik sal die voorgeskr ewe sil- labusse nagegaan moet word om te sien aan watter aspek- t e daar mecr aandag gegcc rnoct word ten e inde aan te pas by die oproep om die le:cr linge geestesweerbaar t e maak . Dit kan a.anvaar word dat di e: oordrag van feite en die beskikbaarstelling van fcitekennis in die: skol e genoe:g aandc.g kry . Die:: onde:.rwyser as geroepe opvoeder s21 nou in sy opvocdingstaak moet besin _oor die breEre doeleindes van sy vak en hoE dit kan bydra tot die gees- tESWGerbaarmaking van sy lccrlinge . - 5- Volgens di E voorskriftE: van diE: Transvaal se Onder- wysdeparte:me::nt moet •n periode van de:rtig minute per week aan die vak ge::e::stE:SWE:erbaarheid gewy word . Di e vrac.g onts taan nou onmiddE:llik of die vak in •n afge- s lotE: hokkie gepl aas moet word en daar moet bly , en of dit decl be::hoort uit t e maak van e lke les wat in elke vak gegee word? Moe t die handelsonderwysEr net system verhef tcE:n di t wat verkeE.rd is , of moE:t hy in sy klas ·n pos i t i Ewe bydrae lewer om die l E:erlinge gee::steswEGrbaar tE: maak? Hierdie bydrae kan hy lewer deur n i e net t e wys op di t wat r eg en vErkecrd is ni eo ma.ar ook op wa t bE:hoort te WC:CS . 1 . 3 Wac1rom word onderwys gegE::e? Om enigsins vir di e onderwysE:r duidelikheid te geG oor sy plig in die klaskamer in hierdie vcrband , salons by die volge:nde "vraag moe t begin: Waarom word ondcrwys gEogee:'! Dit implisE::.er o . a . voorbere i d i ng , gereed- making vir die lewe vc1n di e:. volwass ene . Maar wat impli- SE:E:r volwasse:nhe:id? Dit i mp lis eer weer o . a . •n ver- owcring vun die: kultuur of l eGfw€reld van die volwassene . In ons geval dus die Weste:rs e:: Gn me:er spes i f i Ek d i e S uid Afrikaans e kul tuur . 11 ( T . O. D. gEe:n da tum) . Die vraag ontstaan nou of by di e genoemde gere::edmaking vir di e le:we van di e volwassenc , die Sui d- Afrikaunse kultuur in elkc vak saam met die feitekE:nnis van die vak oorgedra mon nie , sal die bctekenis van die bcgrip indoktrinasie beslis ont- leed moet word . Vir die onderrig van handelsvakke , soos vir enige ander vak, is die gE:noemde ondersoek ook van groot bela.:ng ·:/ant die Chris t eononderwys er wil weet of hy r eg optree ashy dan Skrifgefundeerde onderrig gee en of hy besig is met ·n eng kondis ioneringsproses. 106 Finale probleemstelling Opsommende::rwys kan die probleem wat bestudeE:r gaan word dus s6 saamgevut word: Van die onderwyse::r word meer verwag as die oordrag van vakfeitE . Die kultuurerfenis van sy volk moet ook oorgedra word en bier speel die lewens- en w€reldbeskouing van di e opvm~der en opvoedeling ·n oorhecrsende rol. Die AfrikanerondGrwysGr sal dus ook sy deel moet - 9- bydra en die kernvraag i s of Skrif gef undeErde on- derrig lcorrek (opvoedkundig korr E:k) is , en i n- d i en wel , pres i e:s hoe:: word dit t . o . v . hande l svak- ke aangepak'? 2 o TAAKINRIGTING Om die vraag hierbo v.e tenskap l i k t E: bec.ntwoord moet daar op verskei e as pekt c gelEt word . 2.1 Besinning oor mens - en wetenskapbeskouing Die ondErwyser s a l vir horn ·n baie duidelike beeld moet vorm v~n sy mensbeskouing en ook van sy wetenskapsbeskouing . By l g . sal daar ge l e t moet word op wat ·n wetEnskap i s en of daar spralce kan WEES van ·n Christelike wetenskap En indi en wel w<1 t l aasgenoemde WE:rklik is. 2 . 2 DiE wctE:nskap like korrekthE:id van Skrifgefun- dcadE onderrig Nadut duidelikhe i d oor hi erdi e sake vcrkry i s , moEt vcral op opvocdkundc. as •;,•etenskap gelet word E.n dan spcsifiek na ~ vcrgElyking t usscn neutrale en dok- trinfrc opvoedkunde . Hierbo is vE:.rwys na Skrifgefun- dGerde:: onderr i g En om dit in d i e regte lig t e sien , moc t gclet word op andE.r doktrinfre onderwysrigtings soos bv. die Kornmunis tiese en Rooms KatoliEkE onder - wys . Di t sal vcroorsc.1.ak cl.at d i e e:: i c onderi.vys weEr in volle perspektiEf ges i Gn word . Die:: vraag of doktri- nfre onderirys (van watter aard ook.J.1) indoktrinasiE en kondis i onering behels , sal dui delik tcantwoord moe t word . 2 . 3 ChristGlike handelswetenskappe Nad2t bogEnoemde sake nou as agt ergrondstudie vir die ondGr wyser gedien hct , kan hy nagaan pr es i es wat Christelike handGls we t Enskappe i s , mE t s pesifiekE ver - wysing na s akE s oos di E aard van di e norme in handels- wet EnskappE , di E mens se bee l dverbondenhe i d met God en diE s amehang en wEtmatigheid in di e handelswE:tenskappe . 2 . 4 Skrifgefunde erde onderrig van handelswetenskappe Die onderwys er kan nou vir horn di e vraag beantwoord hoe Skrifgefundeerde onderrig in ekonomi e en bedryfs - ekonomie op skool kan plaasvind . Die grondgedagte in hierdie werkstuk moet nic: we<::.s om met odiek aan t E bied of voor t E skryf nie , VE:el ee:r dr-.:r moE: t di €. S krif in die vakbeginsels ges oek en gesien word en dan oorgedra word . Br e g riglyne moE: t gesock wor d om vir di e on- derwys er as aanduidi ng t e di en van hoe sy vak Skrif- gefundeerd aangebied kan word . 3 . MOTIVERING VIR VAKKEUS E In Dr . Stoter se i ndeling van wEt enskappe (In Hoofstuk 3 word daarna ver wys) word di s inde ling van we- tenskappe behandel as ook di e plek van hande lswetens kap- pe in di e ry van wetenskappe . Die Ekonomi e word bes kou as di e bas iswc tGn~knp i n die groep hande lswet EnskappE. Enigc studiE met bE- trE:kking t ot handElswe t EnskappE s a l dus op een of andEr wyse •n verwys i ng na Ekonomie behoort te bEva t en- in hierdie ondersoek sal di~ vak as basiswetenskap be- handel word . •n TwE E:de groE:p handE:lsvakkE: kan bEskou word as toegE:p0s t e wetE:nskappE: En di e vak Bedryfsekonomie is as vE:rtE:enwoordigE:nd van hierdie groep vakke gekies vir vcrdere ondersoek . Die derde groep handelsvakke wa t op sekond€re skole aangebied word soos Rekeningkunde , Tik , Snel- skrif en Shorthand kan as t Egni E:se wet enskappe beskou word E:n hullE: verskil s6 r adi kaal in hulle aard en opset van die gcnoemde vakke d~t dit ni e as r a~dsaam bGskou is om een van hulle i n hi er di c studie in t e sluit nie . •n Ap art e ondersoek be:hoort na die tegniesE: handel s - vakke gedoen t e word . Daarmee word nie bcdoel dat daar ·n belangrikheidsorde aan di e verskillendE vak- ke t oEgeken word nie maar slegs dat ~ inde ling gemaak word met·n onderskeid tuss en die sogenaamdE "leervakke" met Ekonomi e , BE:dryfsekonomie , Prakties e Bedryfsekono- mic en Besighc i dsme t odes as voorbeE:lde uit hierdie groep handelsv2kke en dan di e t cgni esc of vaardigheidsvakke soos reeds genoem. 4 . SAMEVATTING By die Chris tenonderwyser is daar ·n behoef t e om sy l ewens - en w€re l dbeskouing uit tE: 1€:ef , ook waar hy besig is om klas te gee . By di e Christenoucr is daar ·n behoeft e da t sy kind se onder wys moet uanp as by sy lewens - En w€rcldbEskoui ng . Die behoefte van ui e Christenonderwyser en Christenouer is dus in wese dicselfde . Die onder- wyser moe t egter wetenskuplik korrek optree en dit is om vir horn~ wetenskaplik korrekte agtergrond vir sy optrede te gee waaroor hierdie studie handel . Hy moet weet of hy wetenskaplik- korrek optree met Skrif- gefundeerde onderrig en daarna word die riglyne oor Skrifgefundeerde onderwys van ekonomie en bedryfse kono- mie aan sekond€re skole behandel . In hiE:rdie werkstuk word hoofs,v:1.klik van sekon- dE're bronne gebruik gemaak om sowel die mens- ~s die WE:tenskapsbE:skouing t c distilleer . Waar di e ekonomie en die bE::dryfsekonomie aan die voor-gaande en aan die Skrif getoets word , word weE:r eens van die uitsprake van gesoghebbende ekonome en bedryfsekonome wat op Calvinistiese beginsels gefundeer is , gebruik gemaak . Deurgaans speel die ervaring van di e deurknede onder- wyser in die vakke op skool ·n onbetwisbare rol. Di t behels E:gter nie ·n e:mp iriese navors ing van die hui- dige toestand nie , maar gegcwC;ns dui slegs tendense aan . Hierdie studie behoort as spoorslag vir na- vors ers te ~ien om met diG necrgelegd€ beginsels as rigly:n, l'lCU sillabusse s ac1m te st<::l wat Skrifverantwoord en opvoedkundig suiwer is . Prakt i ese onderwysmanne be- hoort dan ook leiding tc gee m. b . t . die metode van onderrig om hierdie begins e ls en sillabusse in die skoolpraktyk tot hulle reg t e laat kom. HOOFSTUK 2 MENS- EN WETENSKAPSBES KOU ING 1 • MENS BES KOUHJG Die Calvinis erken dut d~2r i n sy we t cnskups - i dee ook ~ mensbeskouing aanwes ig is . (de Kl erk , W.J. e . a . 1 972 , p . 2 80) Da t dit s6 is, is vi r die onderwys er van groat belang vant as opvoeder het hy me t mens e t E:: doen en hy meet dus ·n dui delik omlynde mensbeskouing he om hem goe:d van sy t-::Lak te kwyt . Die Cal vinis erkEn vE:rdE:r d2t d i E mens •n religie:use wese is . Ook dat die mens n2 d i e bee l d van God gc- skapE is ~n dat di e mens in di ens van God st aan . Hier- by kom neg dc. t d i e mens ·n verhoudingswese is wat in ·n bepaalde verhouding tot God sta2n , as skepsEl van God en as kind van God . Di E: mens SE verhoudings gau.n ook neg vE:..'der , want hy s t2an in ·n bcpaaldc verhouding met sy medemens . HierdiE: medemens S£ bclange mee t in ag ge- nee:m word by die mens se wetenskapsbeoe:fening . Vol gens die Skrif is di e mens ·n se:nhcidswese . VanwEE diE: sonde is di e mens egte::r ook ·n gebroke WGSE . Die kwaad hct nou a l d i e l €wensfunks i es van d i e mens aange t as en gcvolglik ook a l sy verhoudinge . Vanna- ture wil die mens dus nie God se s eggcnskap oor sy he l e lewc erken nic . Di0 mens wil nou die rnensl i ke pres tas i e:-s vir ·n tweE:irl e i doel gebruik: enersyds om horn teenoor God te verselfstandig en andersyds om 5y naaste kwaad aan t e doen . (Ibid , p . 267) In di e der de plek erken di e Ca lvinis dut di e mens , op grond vc1.n J i c Skrif ·n we: ts gcbonde wese i s . God het di e mens m. b . t . sy l ewe en wcrk ni£ we tt e l oos ge l aat nic mac:..r hE:t d.=-t etrent E::0n aan c i t: mens sekE:rE: w~t"I ge- gee s oda. t sy l ewe orde lik kan WE(;S en d2t hy sy werk as hccrs er oor diE. natunr ordE.lik kan uitl c.ef . Die mens is dus gebonde aan s ekerc wc t tc s oos bv. di e na- t uv..rwett c , d i e r e ligieuse lief cJE.s wc t en ekonomi ese we t - t e en norme . Selfs hicr wil c i E kwGad a . g . v . di e s on- de afbr ek12nd werk . Di e mens wil sy vryhe i d soEk bui - t e die ge bondenheid nan di e we: tt e . Nou moet erken word da t hi er di e wet t e bestaan en ge l di g i s , ne: t s oos d i e heerskappy van God , of di e mens dit nou wil erken of Vanuit die perspektief van di e koninkryk van God ver kry di e wet enskapsbeoe:f ening vir di e Chris ten di e be t e kenis van koninkryks di ens ; beskou hy ho~se lf as geroepe t ot di e t aak van wet enskapsbeoef ening . (Ibid , p . 268 ) Samevattend kun ons Jus s Die mens is ·n Goclgeskape wese . Hi er mee s ,1.am gao.n sy v1.::rhouding t o t en met God en sy medemens . VanwEE di E: s ondeva l is di e mens vE.rlorE en a.fva l - lig en i n opst and teen God en sy wette . Die mens is cgter ook ·n verloste w0se ; ger ed ceur die genude van God , di e liefde van Chrjstus En di WErking Ven d i E HEiligE Gees . Di E: ond <:::rwys E:r moE: t in sy t aak as opvoE:de::r a. ltyd homsE:lf en di E kine in hiErdiE l ig sicn . As gE:r edde Christen moe t hy sy opvo<:::dE:lingE: ook l E: i t ot d i E: ge- nadc van God . Al sy wErk moE t hi e:r di e standpunt as sentralE: tema. h~: hy moe:t God verheerlik i n sy gE- dagtE:s , woor dE: E:n wcrke . 2 . WETENS KAPS BES KOUI HG 2 . 1 Wat is wE:tenskap? Wet E:nsk2.p is kE:nnis , maa.r ·n bcpc1al GE: s oort kennis . WetE:nskap is s ovEE.l rnocntlik te:gni C::s me: t odi E:s gEsistE- mat i sE:erdc En s ovet: l moontl i k tegniE:s me t odies gEvE:ri- fi E:Erde kE:.nn is vcm diE kenb,-.re as s odani g . ( v an Wyk , 1 972 , p . 1 ) WetenskaplikE s tu i e b tEkC:n dus om kE:nnis tE ver- kry , maar (lc.n kennis s oos hi E:rbo ui tcenges i t en op •n wys E: s oos hierbo a angedui . DiE: grondslag E:n hocflync van di E: kE:nnis we t s6 vErkry is , word c1E:ur ·n bE:p a2.. l c1,.E: l EWE.ns - E-n w€re:ldbc- skouing mE:debcpaal . (Ibid , p . 6) Vir diE ChristEnonderW'.JSE.r is hiE:rdi E: gec.agtE van d i e ui tE:rs t e beli:mg . om harnlels vakke t E (1os c.E:r betE:- kEn om wetcnsk2plike kennis oor tc 2r~ . Uit bostaan- dE paragrawe: i s d i t du i c.k.lik dc. t c"lg ter e l kE wetenskap ·n lE:wens - en w€rE:lc.beskouing stcu.n . As c i e onJ E:rwyssr dus sy kE:nnis van sy vak , wat mE:t sy l ewens - en w€re l d- bes koui ng vE:rvl eg is , moct a2.nbi cc. , is di t vanselfs prc- ken~ dat sy canbi e:cing 1 s oos sy kE:nnis , ock me t sy lC:WE:ns- En WErE: l dbE:skouing VE:rvl E:g moet WE:ES . Die Chris t enonderwys er s a l dus moE. t wee t of hy •n Chris t e like WE. t ens kap kan en mag aanbicd . 2 . 2 Wat i s •n Chris t E: like WE. t enskap ? Hi erdiE: vraag vloE.. i voort ui t di e vorige para- graaf . As diE: wetenskap l ikE:. kennis deur ·n bep(lal de l ewens- en wer e l dbes koui ng medebcpau.l word , moe t di e Chris t <.::n SE:. l <.::wens - en we:ire l dbeskouing sy bcnadering t ot di e wct ens kap bepaal. Daar moe t dus gc l e t word op di e moontlikhcid van , en rcgverdi gi ng vi r , ·n Chris t E: like we t ens k2_p . Di €. mcns like pc.rsoon i s~ Gcnheid . Di e band v~n E;enhe i d is di e hart (rE:. ligi euse SE:ntrum ) van di E. mens , di e s a2mt rekpunt van a l s y nktiwitci t e . Al sy aktiwi- t <.:: i~e word gestcmpel of gekleur deur di G r e l ig i e wat op sy hart bcs l ug gelc het . Die stempcl of kl eur vcn s y handeling hang c1.£ van di e: vra2g : Wi e sit op di e t roon van sy htlrt? Wi e r adi kaal Chri s t e lik is (en e l ke war e Chris t e::n is dit ) kan dus nie:: andeor$ as om Chri s t e l ike w<.:: t ens l«1p t c beoe:f en nic. . (Ibid , p . 2) Dit i s dus r eg o_s Stoker s e: "' Chris t<.:: like we- t ens kap ' i s 1 Chris t e lik 1 i n r e l igi euse sin ; dit is r oep i ngsvervullende di en vnn God t ot Sy cer en vE:.rheE:.r- liking , wor d ' i n U l i g ' beoefen , i s gehoors aam 2an di e we t sor de w2t God vir Sy he l e skepp i ng (ook vir di e be- oef eni ng v2n di e wetenskap) bepual he t , en dra op sy wysE deur sy be::pa2l de 1 dee l name c2n d i e wac1.r hei d 1 , en di e bes ondEr E diens wat di t uan ander mens l ikc s a- melewings kringE bicd , by t ot di e verwcsEnliking van die bE:ste:m.,'Yling van w€rE:ld en mens . " (Stoker , 1970 , p.52) Die grondsl ag van c~ i E: ChristelikE: wE:tenskap is d i e l ewensbes kouliks uitgangspunt d2t di e Bybe l di e Woord vcm God is en dc). t di t da2r om kE:nbron is Wa c).rin grondleggcndE: gegewens vir c i E: wE: t Gnskap , in di e c). lgE- meen en in di e bes ond~r , gegee is . (de Klerk e . a ., op . Cit . , p • 2 7 9 ) Di e Christ E: like wetens kap bE:s kou ook di e bEs on- dE:rE: Woor dopenbaring van God as ·n posi tiewe geg1..=we vir di E: wE:tens kap En e is ook streng obj E: ktiwit E:it t e Gnoor di E: HE:ilige Skrif . Die Bybe l moG t ook clS positiE:we gegewE ao.nvaar wor d , s oos dit sig gc E:: waar dit sig figuurlik gEe , figuurlik , en wao.r dit sig lett erlik gee , letterlik , en wao.r dit sig pr of etics gee , profE:- ties ; E:n hi er ::i.an mag niks t oe of 2.fg E: doen word niE: . (Stoker , 1919 , p . 30C ) As Ca lviniste aanvaar ons dus da t ook di e Bybel •n kenbron van di e Wc=tclr hei d is . ( van '\rfyk , op . cit . , p . 7) . Di E: Bybe l wo:rt d i e nuwc Sow- j E: t - m~ns •n s tuk ger eedskap van hulle poli tiEkE: doE l E: in- des En bE:hocft E:s wor d . (Idem) Hi E:rdi E: uitEC::nSEtting Vtln cl i E: kommu.nistiE:s <:: onder - wys was daar op g~mi k om t e s i en hoE di E: kommunis sy l E:WE:ns- E:n w€rc l dbeskoui ng i n di E pr akti e::s E: ondE:rwys t oE:pas . Dit he t bai E dui de lik gcwor d dat hulle geen stGen onaangE:r oerd l a2t om d i E l eerl i ng s6 t e kond i - sioneE:r en tE: i ndoktr i neer da t c2~r vir horn nader hand n i E: eers mGEr n moontl ikhei d vAn TI ander l ewens - en w€rE: l dbeskouing best.c1?.n niE: . Dit moct dus gesien wor d as di e uite:r s t e vorm van doktrin€rc onder wys en opvoe- a i ng . Elke. vak in di e s kool wor d gEsiE.n as ·n middE: l t ot di E vor mi ng V. t die wets - kl ousul E. met betr ekking t ot gewEtensbeswar E gegrond op gEl oofs ourtui ging , slegs bEtrekki ng het op gods - di ens onderrig en n i e op an(1€:r valdce: n i e . D2.ar i s hiE:r c.us ·n bes lis t E. cJ.anc.ui ding da.t Skrifgefundeer de ondE:r - rig verlang word . \ Die C. N. O. mag horn nie l osma~k van sy Calvinis - tiese en Afri kaanse ~nkers nie . Di e: C. N. o . se i c~- v.al bly on(2.C:r allE omst andi ghec.E. 1:ie voortbest aa.n van ·n Ca l vinis tiese: Afrika2nse volk . (Ibid , p . 31 8 ) Aangesien dit pr akt i E:s onuitvoerbaar s ou WEES om van El k Afrik2i"'.nSE:. gEs in t e ver nE.em hoe hullc di e be- grip C. l·I . o . vertol k , is t~i t l ug i ~s •:~at ·n betroubare s preekbuis van ie AfrikanE:r in hieor di e gE:val di e F . A. K. s a l WE-C:S . Die Instituut vir Christe lik- nas i on~l e onderwys van ~i e F . A. K. het sekerE grondslae vir C. N. O. daar ge:ste l e::n vErkl a,'-'.r clan cl i e vol gcntle : Di E onderwys en opvo<::ding van kinders v2.n blanke ouers moct op tlie gronIE BETEKEN IS VAJ DIE BEELDVERB0,'1DENHEID VAN DIE MENS MET GOD VIR DIE HANDELSWETENSKAPPE: IN DIE PRAKTYK . TEORIE EN OPVOEDING 3 .1 Die mens se optrede in di e lig van sy beEl dver~ bondenheid met Goe Die kerngec:.agtE: wat hierc~iE opskrif toelig , word gevinc: in c ie woorde: "En God hct die meri.s geskape na sy bc:t= l d ; na di e bee: l d van God het Hy horn ge;s kape ; man en vrou het Hy hulle geskapc . 11 ( Genesis 1 :27) Vervol gcns moe t daar nou gel c t wor e op hoe d i e mens moet op trec , of bchoort op t c tree , gesien in die lig van hi erdi e beeldverbondenheid met God en of c it ook van t oepass ing op di e m ns se ekonomi e:se aktiwite ite: is . Een van di e dringenc1s t e behoef t es van c i e mo- dernE w€re l d is om t e:: Erken En t e besef dat d i -2 groot morele bc:.ginsE:l (vol gens Gods Woord) wat uitdrukking gee aan ons hoogstc aspirasies (om in alles vol gEns Gods Wo · r d t e l ewc ) , net s o bE:langri k en van net s ov<::e l waarde is in c.1. i e ekonomi es e lewe , as op enige andE:r gebicd van mEnslike crvaring . Dit is waarom 2 i e ekonomies0: l EWC: nooc.wE.ndi g van be lang moet weE:s vir d i E Christe:n . Die E.erst c taalc van di €. Christen moet dus wees om cie Bybels E norme vir r.::. i e handelsweten- skappe s6 van bc lang t e maak in d i e ekonomies e lewe dat c ie basies e waardes volgens hi crfi e genoemde norme deur di e ekonomiE:sc lewe cr ken en t oE:s,epas s a l word . Dit is dan i n t e r me van hi ertli E: beginsEls wat die be- sluite en belc i de van di e ekonomi ese inst E: l l ings beoordee l moe t wor d . (Bennett , 1954 , p .1 91) "t-61- 3 . 2 Die mens se vEr antwoor r bi l.1. , p . 336) kan e lke Calvinis s € L1.at in c'. i c r eElings var. t1 i E. m22cts ku.p - like l ewe , dus ock i n ,.he ekonomi e. , c~ i e wil Vern c1.i e Here gek~n en gesoek muet wurc.uksie) s e funksie is om skao.rshede te Ot.., rkom. Om t e pr oc1.useer moet gE:. bruik gemaak word van pr oduks i efaktor e w~t op s i as e lf ook s ka2rs is . Hi erdie sko.2rs h~ i d i s f us bas i es by ~i e a2mbod en is ver<~E:r ·n ui tvloei s El van <~ i e s ondeva l . ( vcrselyk J i c oe,rvl oeu in t 7 i E. Par adys ) . Na c:i e s onde- va l wor d sw e t dee l van ( i c arbGi d , s o ook corings en diste l s . Die f eite kan nie ceur di e on~erwyser 00r L7. i e hoc£ ges ien wor d n i e . Die le:e:rlinge moet n i e net kennis neem hiervan ni e ma.2.r hul le moet c. it hulle e ie maak en vir hull moet dit dee l v~n hulle kennis van ekonomi e we1..,s . 6 . 3 Die ondernemer (produsent) s e verantwoor 7.e likheid 6 . 3 . 1 Inleidenc. In hi er11 iE: vc.rba nc_ moet dar1r allereers gel et wor d dat s i e mens in sy produks i eproses ook be~l ddr aer van Go~ is . God skep iets uit niks , c.7. i e mens skep i ets u i t lit wa. t Go,l c1an horn gegee het . Skepping in d i e absolute sin kan God all een vermag . Die mens pr odu- sE:e r uit c1ie bestaancle , uit clit wot God geskape het . (Neder bracht , op . cit ., . 83) . Hi er~iE:: gs, t pr o- duks i e c..eel matig kan p l acsvincl . (vgl . 3 . 4 hi e r onder) . Daars onc"'.er is pr oduksie n i E mountlik n i e en hi erc.:1. i e samevoeg ing van pr ocluksief aktor e moe t p l anmatig p l a a.s - vincl . 2 . 3 Sektor e Voor ,-1at da,:r ge l e t wor r. op cl i E: vE:rs killende sek- t or e in pr oduksiE, moet onclerske i d gemc12k wor d tussen s kepp ing en pr oduksie . Skepp ing in c i e abs ol ut e sin , d . w. s . om i e ts uit n i ks t e maak , kan GoC all een . Die mens kan s l egs pr oc1us E: er me t behulp V<'tn c1- i t wat God ge- skape he t . DiE mEns is i n (1- i e produks i epr os es oc.,k bee l ddr aer van Goe : DiE mens pr odus eE:r i e ts uit i e ts - God skep i E.ts ui t n i ks . Hierd i E: verskil tussE:n c. it wat Goe~ skep E:n ;_7. i t wat ,.'. i E: mens p r odusE:e:r , moE. t by c ie l eerlina ingeske r p wor L: . Go •. 1. WG t in d ie hE:mel is skep in Sy .i l mz.-g ( vgl . Matthc.:us 1 9: 26) - c'. ie mens wcJ.t op clie aC1.:cc"~e , c1. ie voe t b2.nk v c:m sy vue t , is en hi e r p r 0J.usee r , doen c1-it ( 2. ) as beel(1c1.r aer van God en (b) me t d i ~ midJE:le en gawes wa t GoJ aan rt i e mens geskenk het . Proc:uks i e moe t be h,mdel wor e: as •n ge leenthei c.1 wa t c1c:m f1. i e mens geb i E:c1- wor<.1 om p r oc1uktie f t E:: wees t o t ee::r v an Goe1, . ( Vergelyk Hocfstulc 4 : Proc1uksie ) Nederbrac ht s€ 2at ~ i e eni gs te werklik re~lE: pro- c.uksief aktor e ('. i e natuur En arbei c1 is , want me t 1lie aanv2mg wm sy ekonumie:se wE:rks cw.mheue het ( i e mens a lleen t E:E:noJr f i e n a tuur ges t a2n . (Nederbr0cht , 1 92 1, p . 85) 2 . 3 . 1 Primfre nroduks i e Met prim€re pr c(1uksie wor c.J. becluel c1. ie proc.1uks i e v an goeCer e w2t f i e gr cnJslag v ~rm vir ve r 2ere produk- sie , afgesien d~arvan of die goeJere hier gepr0duseer , s on tlE:r ve r J.ere ve rwerking r eecs bruikba ~r en nutt i g is . In h ierc1.. i e prim€re be.:1-rywE vine~ ons dus n. l c.l.::i.ar - r: ie werkers wa t c~ ie grc,ncs t e,wwe of p r ol. ukte ui t c, iE: na- tuur cnt g in , vers ame l of verbou . Hierc i e primere be- drywe , nl. c":. iE l cm c bou , bosb,..:; u , visserye en mynbou le- wer c1ie voe ds e:l en a r onc1s t owwe , s occ1t ,:1- i t verbruik kan wor d , of verder c eur ~~i e f o.briE:ke vir verbruik vEr- werk k .?l.n wor d . ( Eksteen , s . j . p . 9 )Prim€re proc~uksie sluit dus d ie ve rs i1.me l nywerhei 1...7. i n , wa t v e r a l (. iE: vis- serybe:ryf , j ,lg ters en ock 1.7. i E: w2. lvisj2.g tE:rs insluit . (Neckrbracht , -.)p .cit ., p . 87 ;_, Ekst '--'--n , · i . cit., p , 9L1O) ME:E:S a l vereis hi e r c ie e nke l vouJ i ge pr oc}uksi E:p r oses se c7.an ook meer ligga~ml i ke arbe i d as geestElike ve rmoe i enis . By c: i e fJ rimGre p r oc:.uks i e wE:rk c.i e mens d irek met t'.. ie s kepping van Go1..1.. : c7- i e borne , c7- ie vissE: in ~i e see en c i e minE:ra l e ryk<.7-omme onc:.er t.;. ie gr on(: . Ni ks w2.t ,7. ie mens doen k an 1:i e minera l e vermeen·ter n i e , of oc., k ·n beter klim~~t skep vir d i e borne om t e gr c e i n i e . Di t moet vir Ll i e l eerling c1.2.ngec1.ui wur d en ook (1 i E: f e i t d,i t God cl_ i t c'll les u i t sy genac1e ges kenk en d i t c1aar - gest e l he t vir 0 i e mens s e gebruik . (Sien 2 . 3 . 2 vir d ie vcrskil met s ekond€re pr ocuksie ) . 2 . 3 . 2 Sekondere produksie All e profuktiewe ~ktiwite ite wat gegr ond is op Gi e pr oduks i e van primere pr odukt e , kRn onGer s ekondere pr oc1uksie inge7.eE:: l wor t.:. . Die s ekoner e nywer hede kan "..i. US bes kryf worc1. a s c iE: nywerhec:.e wa;:-.r d ie gr on n •n c n a ewe:ns l'.c e: l ement , ·n ob j e::k t o t n i hilcring w m •n t r uns k..>s mi e s G wetsbE:pi"'.ling . " ( Vent er , c oCi t . P o4 ) 3 . 2 . 2 Die mens . in c i e v E:rt E:Jnis eEr c e pr 0uuksi E:pr0ses Hund a.an han r1 met m<::0r..nis c1.siE: kry ons 2..r bE: i cls s pesi21is E:rin9 : aan ~ i E: E:en kGnt Ci E: hoocs opoGl c i dE: wcr ke:r ( clc:.skunc1- i o-E: ) , wat d i e .:;utomati E:SE: mas j i e n E: pro- gr amme Lr e n be::he:cr , ac1.n c i e: a n (lC:r k tmt ch e werke:r v 2m wi E: wE: inic fisi e:sc , Gn noG mincer int <::ll e ktuE:l e in- spannins- , VE:re:is wc r ,J . Hy vc r rio slC:CJS c1. if wE:r k w2.t n i E: mGo i inp a.s in ·n voll G{1. i ci CJEme:g2.nis e2cr c.:c meoanis a.sie- pr oorr:m nlC: o Hi E.r wc r l,_ l1. i E: Jt1Cl'lS , w2t (1. i e: produks i e- ( v:---.n Bi Ema.n , op oci t ., p ~269) . Di E: me:ns kan n ou E:E:rs we:Er in sy vrye tyc1. bco in lEwc , sy o J 1. ,1.e likE r c ep i nssbE:scf is c1.eur ·n m,;.tc.r iGlE: bes cf vcrdr i n u . Omr.:'.,':t c:.iE mE.ns a . u. v . sp ES i "; lisv.sic ·n vE:re:nuc1e .:1rbeic1.sh2.n,2E:ling vcrri~ , w,)r c. hy gc.cs tE:lik r1£ucs t omp en ki"\n hy s e::1£ ::)utoma2.t wor ,.1. . (Ve:nte:r , op .cit ., p . 5) •n Vcn1.E.rG £ 2.ktor wat in c.1. ic r ;-_s i on;--.lisErinos - prc1ktyk De'. v ;_ re sc tre: E: het , is c.:. i e ty . en bcwegin:Js tu- fies , w~t ~nar cp gEmik is om rl i e: arbcic.er t E: hel p om a lle :: mnc,1. i ae 21.ksies u it t e: skc1ke1 . Dit h<::t bcs lis p os itiewe: result ~t<:: GE:lewcr , ma~r ~ie mens ~s lewende , selfbEwuste: en E:mosionele skepscl i s ~'"'',_c.:CJT Fl.<1.cC:r t l) t Na ~2..nl e: i c.incr v,._n r"'. i e besprEJcinu v2,n <:. i e mens as bcc l dr r aer van Gof , ~i E: degr adering vc1.n ~ i e mens t o t " f c1.k t or" in (:.ie: pr '"'~1.uks i -pr os e:s , En c7. i e hc l e: vr ?.c:.CJS tuk van r as i c nalis c..S i e , muet c: ic c,n rlC:rwys cr ·n s tcrk E:n bes lis t e CCl l vinis ti esE: s t cm c.1punt innC:c m. DiE 2.:-,,nkno- pinr.;spunt hiervr.)or kt'.n hy vinc1. in ,1. i c vo l ue:nclE bea-r i p : Di t moet in se:c.a.s te CJcl:k u we.r e1 . l>t ( ie on t wikke- l ing van mE:go.nis c1s i e: c.n outum2t iS C'.SiE: ueskic~ hEt un c.er (:.. i E. bEoen2, c.1. i a<::ndE t o El a tins v ,m God . Soos w...,t ,1. i e s un r1.e sy invloE:<.:1. oc t ~•Jn hct in l: i E skE:.pp ing , k2.n ~ns VErwa.a (~cl t :! it .:) k i nvlOE<:. s a. l hE in c1iE: be:trE:kkinae oor c.ic ske:ppins heers nie , hy m0 e::t , ,ok :1ie: invloE 7. van :,_ iE: s 0n(e in ('. i e: ske::pp ino bGstry . n HErvorming v 2n 1.~ i (; s .:=.· me:lewing ui t sy s _:;n c E:-vE.rs onkE:nhE: i (7. , is <.:. us ewen- om r1. iE. teoniGl< se:-ntre:i:::r . " (VEnter , op . cit ., p . 8) . DiE ,1rbcic1. en tt l sy nuc1ns<::r1n0E mc Et t o t e<::r v an Goc7. wees en r1. i E: ter;niE:k moe t hiE:rin ·n hulpmi c.1. c.1.el en nie ·n stuike:lbl uk wee:s nie . 3 . 2 . 3 Ko ll ektiewe ~ptred e Kollektiewe op trC;t. c v c· n w1c:rke:rs vcrom1.ErstE. l c1;-i_t r.1. i f werkers <.l i E: r eg hct t)m werkersunies (v2kbonc.E:) t e sti0 en cl c1.n hulle ocskille mE:t hull e werkgcwE:rs op tC: l os r7.E:ur ._ n('.erhanc1.elinaE tusse:n c~ie Vil.kb:m;.1.le:iers en WE.rkuewcrs . w2.2.r ccur gr ucpc ueorgil.niseer c1.e werkers en werkgewers j) Ot.) CT :)m hullC= vcrskillE: op tc l os . ( Va.nde zc1ncc , G, 1972 1 p .. 92) St akings t oGn c1an ~at ~iE: kollekt iewe: ondE:rhc1n~e- linus misluk he:t. meninu ,,_,---_ t s t ,:kins s r1.iC: func:.,:me:ntele reu Vc'r.n gE:or g,mi - V?.n hi c r c:.ie lC:iE:rs 0 1 0 , r:.c t h i Err, ie ·n ~,nske:nc7.bar e: rC:c is en ·:.o.. t werkcrs wc-1 t niE. kc..n s tac>.k n i ~ , nic vry mGnSE is nie . 7 7 • t ( Van~czanue , up . cl ., p . 90) Stakinos he t egt er verskeie gevaarlike newepro- dukte . Dit vervuno di e gEr Egt e like pr os esse en on- L1E:rhandElinge met c:,,rano en met d i kvk op v0 <::c1.cr v;-;.n 1.ic kinc o ArbL:i ,1. hrm:.,- t<::n n ... mstc sv. .1.m me:t (1- ic we:se: vc1.n <1.ic mE:ns . G_:, 1. he t :illl ,1. ic me:.1s _,p drc1u CEge:c _m c1.iE:: tuin vc1n Er...1. E:.n tt- bcvcrk c.n tE: bcw,rk . (Gene:sis 1 :28) . Nu l1iE: Svnde:v• . l wor c1. 1.ie: 01 clr 2'.'"; t Jt 2..rb<::ic1. r1i:-m t ic mE:ns ('.Eur Goe hcrbe:ve:sti u . (G<::ncs is 3:19) • .Arbcic is 1-us ·n g e:b .)l, en te:rsl..lf,h..:rty,1 ·n he:iliJc r oeping . Die: mens 1 worc ,:us in sy 1.rbe:i<1 S<.::he:ili u . Ricrui t is '-1. i t ,1. uic1E- lik ,:at ttrb(; i ,. ni- l vs c(.:nc:e1k kc:m 1.v_rl! vv..n 1.ic mcnsli- kE: pe:rs c., nlikhEi,, :nic, ·' i E: ,1.rbc..i,1. is in tcr w,: "".rhe: i cl <1.ic vc rn<'- i".mstc vo ..... rw,:.2r<.E: vir <1. i c.. untpl'-o iinsr Vi:n 1. iE: me::ns s c p- rs o,. .., nlikhe:i~o (v21n Bieme:n , op . cit ., p 254) . 0 Ui t C.iE skcppin__,s opc1.r t:.'..] vh,C: i Vuort <1at arbc i c1. n u._,c1- sc1c1.klik is , e:n i"'.S s ·c1.2.ni0 is '1 it te:n n _ustc ve:rbonc1.E. 2.<'.n l1iE kErn v2..n mE:ns - wE:::ES . Di<:: mens m._,ct we:rk ,_;m te:: l E:wE: E:n s lE:SS (1.E:ur i1rbc i <1 ( vcrs ttmc- oclc i cle: c1.rb(;i ,...1 .. ) , k2.n hy t1. i G ne1.tuur bc:hce:r Su 1.2..t hy r\:z,.r lit k2n vcrkry ...: iE: wcsL v2.n <1.i e: 17!-:::ns bch...,(_,,rt , s,--1 lic mensbcsk uinu bC:f'ulEn1. '.Vl..CS vir ,1. ic SC:l1 E: l ikc Wt'.ar ,1.t:rin'.J wm c"'. ic 2.r- bcic1 . K.;;._ fstuk 2) ., Die: ChristEn kics •-·:r :;r c n •.2 v,::i_n sy uc l :.vf bu.ru.stclik _1.ic Ev2.no licse: me:nsbl..Sk..)uinG' " 3 . 2. 4 .2 Di <:: rne:ns i s se:roep om arbE: i ,: te verr i q_ DiE r:1e.ns is C <2J'.' c.p om .:.rbc:.il'. tc verric;- , n i c om s onc~cr rnccr t c ,vcrk ni1...: '.c o ..;m gckwulifis c r c7 G , i n c:ie c:i. l s-E:me:cn wE:lsync;j G'lE::n{:c 2.::."bcic te v<:.rr i s o . Vir Lut he:r 02.2.n c: it c,m s-ch:'urs--1.::.;nhei, en o m :::;ctruu. tE. W\..rk , t 12r - wyl c it vir Crt lV'.fl'l ~-.::c1.n ,,m ·n pre:st,:,_s i c t o t e:cr vL1.n Goc1. . ( I b i c: , p .,2L1r1 ) . /,rbci1 '. i s •n skeppin0s opdr.:1:::i omC.2.t : ( c1) (i E: mens ver-::ntv .J r;.el i k is vir (:. i E. inst 2n(l- h0u,'.ins v2n sy lcwe . D2. -:r--. m m'- e::t • _ic me:ns we:rk,, II SGS l'.aE: moc t j: u~ bc.i Gn -:1 j __: u wE:rk e.,_c cn . 11 ( Exucus 2 O: 9) 11 D:i_c r11cns g ,12n ui t nu sy ve2r k er. no sy <-1rbc. i l~. t ot <_ic 2.2nc;_ tee .. " (Psnlm 1C1L~:23)a 11 /...s iem2n.1 nie Yril werk n i E: 111._e:t hy ouk nic cci: niE: o 1• SG 3 :10) . (b) Go : '. i c mub VLrantwc,._,:r 1 -l ik m2.2..!c vir un- l1CI'c sc. 2.E:wcns . Die e::nkel i ng is vir sy c ie le:wc. 2fhc1.nklik vt1n c'. i e gEmC:Lnskap . Die:: om- Hi G.r , '.ie c1fhcJ.nklikhE: i cl i s in Wl.rklikhE:i~ vernntw0~r 2c:. likhEi C. . ~lle: me:nse: , .):ngcr.'.J p )sisic. _;f ryk _:om, he: t l'.US •n sc~c like:: p2.ig t~t arbe: i ~ . (van Bi em n , ~p oC ito ~ :i) n2 85 ) r /.rbcic i s .r<:cr<.:c.r '.iE m<::ns SE: pErSv nlikE. 2.ntw,L r C. op Go~: sc roeping V,"'.n .ic mens t c t skE::l)PC:nc'.C: mcc..:e:wE:r - k i ns ,7.cm c1iE c mw:, rmi nJ , vo l t c__, inu en verl0s s i nc v .::m Van Bi emen st "2,rbE:.i <1. is nc1.2.r z i jn wEs en (1.i enst 2,,_n c1.E gE:mGE:nska.p , " ( I <1.E:m ) . In J i ~ ekon0mi esG l EWE be- t Eken r1_ i t <:~c'. t (',ic c1.rb(;i<1.spr 0s0:s 2.--._n c1- i e: mGns 1. i c m, _n t - likhGi~ moet b i E:~ um sy v c r ~ntwo~ rcclikhci~ t e bcle:cf en t G vcrw<:=rklik , me: t .1.nder wu-... r ,~e , om sy W(..rk t i::: sien c?.s c1ntw, ✓ •. : r c1. up G.x~ s c upc:r ,-.::,- , om c,_ t m...., ec i c en t 0 e uewycl mE:.c t E:. we:rk 2. z:m G1..,c: se: beu. .✓ elina me:t d i e ritens en ('. i E w€rC:1 <1. o God het r1_ i e mens :; Esk2.pe c1s vErantwo-- r ue likE. we- sc . Di E arbeid verleGn sv sec1elike w2~r ~e a2.n 2 i E f e it , ,_ a t 2.rbGi (;_ ·n c1.a.a,: v an mens like vryhc i u i s , ·n a ntwoor c aan Goc1 i s . Die me::ns wi l •n innErlike: bevrEC1i g i ng put u i t sy wcrk , hy wil sy s c l fre:spE:.k doar c1eur op b u . Di t k2n hy s l egs vinf c1s hy insien dat hy in 0pcr ~~ van God , byclr 2. t c t (1- i e: skcpr1enclE:. v ~rmgewi n~ 22n .~i E '.JGSkape w€rEl1..1. . en hy t c, t c i cns v 2n sy medemens is . (Ibi c1 , p . 258) 3 . 2 . 4 o5 Ge:vo l gtrekkinr; Ui t bosen0em(1.C: kan vu l rJEns C:hriste likE visi E: n0u E:nkel G sevc lgtrekkings gc.maGk WJr d : J.rbe i L1. wys heen n2. Goel , w2nt Goe is voort clurenC aktiGf . Na aanle i d i ng v 2.n d i e pers o~nlike en s osia l e ka r akter van d i e a r be i d het dit sleos een co e l nl. om God t e eer en te dien . 3 . 3 Kapit a2. l 3 . 3 .1 Wat is Kapit aal Kap i t 2.c1 l kan beskou wor d as a l c122.r c.ie instrumen- te wat tleur d ie mens gema2k i s , met J i e coe l om te pr otlus e e r en te verseker dat dit in d i e t 0ekoms s 2. l Vovrtoaun o DiE: VE:rnc:i.ams te s :_ _. rt e kup i t 2.2. l is bv . mas jinerie , voe.rtuie , t , 0rust i ng ens o Soos aan d i e be- g in v un hiErc~i e: ho~ fs tuk ges t Gl, is kapi t a2.l uniek as produksiE:faktor , omdat d i E mE:ns c~i e vormino da2.rvc.n beheer . (Stonier , A. W., e . a ., op . cit ., p . 299) Die kap i t aal is ·n pr ocluk 11 w2.arvan d e mensch cle bewerker is"; (Diepenhcrst , 1935 , p . 263) 3 . 3 . 2 Kapitanl as maosf aktor In c1. i E M2.rxis tiese l eer wor r1. ·n bcperkte be:t E: kenis gehE:g a an kapit c1.a l . Da2r w0r d slE:gs gepr a2. t van kapi- t a2l i n ·11 bEj,u.2. l d e verskyningsvcrm , wa t Ei e is a.1.n d i E:. t Eens woor"ige vourtbrenoi n us pr os es . Vo l g~ns hierc i e l eE:r i s cl i E: we::s enl ike E: i cnskap van kap i t aal, dc. t d i t au.n d i e e ienuar v an s e kere goe (1e: re ·11 d <::E l gee a.::i.n c',. ie opbrenos van d i e pr '-' duksiepr ses , s onde::r (1. ctt c 2.ar a r - bcid vErr i g is . Ni e a lle pr oc~uksiemidc' <:: l e is clan ka- p i t aal nie maur slegs c i e g0eder e wa t nie GiE: e i en- dom i s v un c.1:. i egene wa t cla ,--. rme::e:: mo e:: t wer k nie . Daar wor d clan s l e gs g e::praa t van kc:i.p i t aal en ·11 a l oemene strydkreet s ocs "w<:: s; me t kap itaa.1 11 wor e. deur hull€: ( Marxis t e) uangehef . ( I bi c , p . 2 67 ) Kap i t aa. l moet egter n i e vervloek wc r c1. of met wan- trc ue bej<::tn wor cl as s ou c1.i t •n mis terieuse verskynsel wee:s nie . Kap i t aal is nie •n oorspr onklike pr oauk- tiewe mag nie , maar ·n eics o---rtigE mena s e l van l~ i e menslike a r beic.1 en d i e n a.tuur . In stede v an allG kr ag- te t oe t e s p its op d ie c~irekte vGrwerwi ng v2.n g<=bruiks - goedE:r E: , wor (1. caar ·n ompacl gel oor , wa t rykc be l oning (wi ns) k u.n ,:)p l ewer . Tussen c: ie aanwen
  • 22.l wor e. c;.eur c:". i e snypunt v ?.n (1. i e: c1.a l cnc c krommc , _v nn c1. i e vrc1,'.'.J na beskikb2re f ,:mc.7..s e vir k2.1>i t o. l e goec.lere , en c1 i e s tyge n c1.c krommc Vi"'.n '-1. i e 2,. . nboc1. vt:n h i crc~i e f -..mds E: . (Stomier & H2gn e: , o~ . cit ., p . 315) D2.o.r i s n u cr <.1. i e f akt or v ,-=-;n onsckerhC: i d en risi- k ~ , wo.. t ver~ors a2 k dat ~ i e r e nte:koerse v arieer , en da t ve r skillende rent ekoers c ~~ ~ies e lfCe tydstir bes t a.o.n . (S amue l s on , 1951 , p . 628 ) Nc ufat d i e t ~a n i e:se a s rekt e: v0n k ~ ii t L~lrent e kortliks hie:rbu u i t e:e.ngcs i t i s , is c1.22r ·n v e:.nl<::re ( cJ. i G be: l anorikstG? ) c1s p ek c1.a2rv an , \Vt": t o.,".nc.l2.g ven1. i En . Di E Christ c like on c""1.Grrio Vt?ln ·n v ak n o0cls 2.ak d ie Ch.r i stGnon d<::rwyser om c:1. i e e ti ese:: 2.s p ektc va n t1. i e on- c7. E:rwecr i> van bEhan lel ino nc1. t c cc.cm . Di e best a.2.n v2.n kap i t v. ,-:i. lrEnt G is ·n f E". i t , c1 i G vrac>.g is net of cli t ge::r Eg- vcr c~ i o is, cl . vi . s . , of rE::ntE hoe c; e:n.:.a.mc1 gevru mas wor d en incl i en wG l W<.l t is d i e: Skrif sc uits pr t1c1.k en w2t bGho0rt c.1. i e ,..,n c.1erwys Gr s e ccn2.dE:rinc t e:. WE:E:s . Die res v2.n hierc.1. i e: bC::h2.nc:E:lin~ v .:m k c:.~)i t c12 lrE:ntc vorm die Chris t E. likG bGn~ 1 E:ring c\:~rt e::c.nc0r . Di - Chris ten- ondE:rwys e r moct lur:.s op d iE: vor c1e:r v 2.n r ente . Hi e::rc. .1 . i E: ver cc ·,as Gers net b inclenc.1. ~p c7- ie o-ecst e lik<:::s m.:--""'r v ;-i.n ,:. i c veertien,~e ee::u af , hE:t d ie s e kul€re wGt gE:wi n0 L1. i c vo0r b.::oc l cl v 2.n <1. i e:: gC2E:S tE: - l ikes gcvo l g . ( I bi•l_ , F . 129) Di t was EEr s mE: t 2i E koms wm (1. i E: inc.us trifl e e r a i n t i E l c1 ~ste j ~r e v 2.n d i e a uti e::ndc ceu , dat d 2t c1. i e c lcon0mi C::sc:: t c ori e: -:,~; E.nli lc 0pcG t rce he t t e:n ounste: v an vryhcmck l in sel d . Ac1am Smith w2..s t En ~uns t c v cm c1. i c vr 2. vzm r cnt 1.2 , mu.:'.r wou ·n m2t C:: v cm behccr hG' . J. s. Mil l WG U \1/CEr ,1,1t 2lle bcperkenc1c we:: t gcwins- :.,l'CJGhEf mue:s w0r c1 . In 1 854 is d i e l 2 iss ez- f 2 i rc J...,c e,r i nsc l i n •:7. - i c we t g cwi n G vc.n ve:rskc i e l 2nck S J ~ S Encc l an~ , Dene:mQrk~ , Hc ll~ntl , Spanj c , Bc l g i ~ en N~:.)r wd:i vc rv2,t . L,·,,j ss ez-·f a ire hc t ... h.: k h i e:r s l e:gs ·n kort bcst u2.n ae:had en a l g0u i s we:er bep eorkenc'. e we t- gewi n g t . o . v . r ent <:::kocrse i nccs t e l . (Ib i f , p . 1 30- 132) Is rcnt c n Ju ·n nt1. t uurlikc. p rc:iktyk , c,f is c it i Ets uit ~i e b0se ? K~n ~it n ·u op e konomi esc ~f e - tiEs e gr ,.:: nc1.e h ::e a c n 2.2.mtl g<:::r e gv e:r ( i a wor d ? Op han- dc ls uebi <::<1 i s d i e vra van rE::ntE be:.s lis r Eaverd i gbac:r . Di t v ert ee:nwovr d i g c~ i e: p rys v an ·n o'- r eenk~ms w2.r1r be i - ck: c.1. i e l ener e:n d i e u i tl en<::r t e vre:c c acs t e l wor e . Di e: u i tl ener wor e: t y de, lik d i e geobr u i k v 2.n sy k o.p i t ;;i.:'. l ontse , t e r wyl ,:. i <:: l <::ncr cl i C: ~e:br u i k L7..1.cJ.rv2n hct . " Equa lly i s int e r es t mvr r.1. lly just ified , sinc e: s o f a r fr .Jm beins t he monstrous proc;eny of 2.n unn,:. tur21 uni- on it i s mer e ly 2 p~rticu l 2.r il lustrnti~n uf t hE ge- ncr 2l l 2w of time - v 2.lue:". (Ib i (l , p .1 39 ) 3 . 3 . 3 . 2 CC'.. lvyn e n r1. i c k ,1.;, it ,:.2 l r ent e Om Ca l vyn S C: bcn 2r'.1....rin ~ t ""' t c1. i e r Gnt G be t Gr t G v Erst 2.,"" n , i s c1. it n,/i :_; um t C: bcs C::: .f? , .2 t v o,~r Cc1 lvyn , dn~r in kerkl i kc kring e ·n ats =lute r ent Evor botl geheers hC:t . In d i e vor i ge b l a clsyc is ckP.r t C:r l oops n2 h i Er - d i e rent e:verbod vcrwys . In c1i c s-eskrifte va.n (: i e ker kvuders , v;:inaf d i e Mi d~e leeue , i s d i e verour clelin g v 2n d i e r ente 2. l ge - mee n 22.nsetref . D22r i s i n sker p wocr de t een c i e neem v an rent c t e vel de getre k . Di e krit i ek wns nie t een woeker op trede nie , m2 .---. r t eGn en i gE v0r m v 2rn. rente . H i er~i e op trede het ~2nv~nklik s l egs under d i e teo- l ue i ns t c::mminc uevi nd , ma2.r v2.nc.f d i e vcErtiE:.ndc eeu , het c1- ie t e o l oe en juriste c;C:se:mEntlik c1. i c.: stryd t eC:n d i E r ent e 2~naes~. (Di cpen horst , 1904 , p . 94 ) Nc1 22.nl Gi <~ ins v ,---.n l c1 t ere ge::skrifte , e:n s oc.s hie::r - n 2 a.<'noc t ....:, _n s,---:1 WLr ,1 v0 l srcns C2. lvyn se:: sit.nin\~ , het hicrc1_ i e: re:ntcvE.rboc1- ...:, n ts t ,JJ:n u i t •n gehcc l vc rkee:rcle bEsk'--' u i n ::.; v 2.:n s o mmi ge: t eks te: in c ie: Bybe:: l . D,:-i.,~.r w2.s ook ·n on juiste i nsi~ in c. i e: wcsC; vun '..,· E: l c: Gn v ---. n ,.1. i E l C(.n}c.ntr2k • Tee n :~ic c r c..c t ker k l ikc str._, ___, m met Le:trckki n c; t o t c: i G r cnte::vcr t.x1 he t C.J. l vyn nou clw~rs i ngEs ,:c1.n . Die wyse:. wa,~r._)p hy i n sy t y c1 sy mlonin.:.1 m1__, cs ui tspr eek , kon s e kErlik as ~ruwclike kett ery bcsk .Ju wvr ,..~. Toa het hy (1iC: wettighe i (l v ,:n ( i e: r cnt evcrh...>c1- t e: cngeg 2.2.n . Op vc rske i e p l ekke: in sy gcskrifte bre:ek hy me t c1i c ge::cs v2.n sy tyd . Sy stc'.ndpuntE: is c.:ui delik ui t eEnaE- si t e:n ,Jmlyn in sy tcr o e:md<:: Conc ilium . Hie:rin v12.s d i e be:stryd ino v c.n cl i E r ent GvE:r bod k l c.ss i Ek . In sy - 166- ar gumE:n t e:: w<1s daar v 2.n wegdoE:se:: ling- gcGn s pr 2.ke niE: . ( I b i d , p . 1 2 9 ) Ct1lvyn stGl c1it lx:tiE c7.ui L1.Elik c. :'. t c:. i e nE: Em van r ente n i e: onbC::JE:rk t o E:(JE:S t c-.2.n k2_n wor e_ nie . Dun s c:. l d i e me:nsl ike bccshE:i f en sy onbE: teue l dE: uLrmoe d horn u.:-m s;cen gr c.nse:: gE:bon c.E: t1.g nie: . D,-,_c1.r kctn ne t s o min ·n onvGcrw2. c-:-· r c:.E: lik afk1.=uring v 2.n c1. i C:: rE:nt e WEES , wunt clan wor e. ·n n r.:., uGr b,-,_n c1. om c.l i e gEwct G van c. i e mens ue- 1€ , as v ~t Gvc s e lf ooit vErc r den he t . Dit mag n i E wees nic , w2.nt Go c:'.s Ucord m._e: t ·.1. i c t o e: tss t e:.en \VE:C:S . Juis met h i Gr c:. i c l c:1c1stc sin , ur yp Cc: lvyn <. . i E: r cnt E:- verc ou. iYl sy h2.r t 2~r tl. ,;n . Di e he l e:: r e:nt c v E. r LoL1. wus ue::ar on-1. 0p t1 c::u1halings ui t c..1. i e:: Skrif . C2. l vyn pak nou h i Gr c:. i 12: 2..r gument e vir J i e:: r ent cvcrbutl C:Gn vir e:en 2.zm , en gc E: ,::; · k w."' t hulle: Skrif C'..2-nh2.lin J s bE: tref , (l i e kor - r E:k t e ui tl cu vir c:. i e t cks t c:::. . /t2n Jesus SE woor 1 E: dt1t c1 iE: mens m~E: t l ecn s einde:r om i e t s t c rua t c vc rw2.o ( Luk2.s 6 : 35) hEt c:. i c vo ~rs t an 1€.rs v,:.n ,_1. i e rent e ve r - bod r: i c bE: t e:kcis ge:heg v 2-n c> t J e::su.s o.ll c neun v:.n re::nt c vEr bi E. <..:. hE: t . C2.l vyn gee c i e w2r e: Le: t ekE: i s h i e r - c1an t erug , deur 1.'..c12.r 0p t - wys , c:!_ ,-,_ t c: i t slcs:s ·n scc.c- likE: bcve:: l w.::s om ,1.c> n rt i n ycc l c k l ":nk..:. o:1'._;c:1nn , s _nt1Gr 0 m t c t ,1.i c Wi".<7.r hc i c1. 11 E:.ur t e ,:rinc , •n 0.2.n ~ui 1. i nj ~>t t' ic rrIE:nSG: me t h icrt: i <:= s -...,,~rt 2..r s ume:nt ( I oi c1. , p . 1 3 8 ) • C2.l vyn c1.rins- r'. <'.n vl' Lillikhe:ic"'. , c.1. i e: W7 -- rhc.. i t1. E.n GCr e:rr tioheic: . In ("'. i e bE;s pr c kina v <'.n k~J i t C\2.lre:nt e:. is dc1,..,_r op r;e:- wys d .:-. t rcnt e: c.1. i c -.lvn i ns v ~n kc:11~i t <'.2.. l as ,r ,cuks i c - f 2ktor is , s 0os WGt 2..lle unuLr ? r ~duksicf uktorc be- 10 n w..;, r : . Ca lvyn hct t1.us L•-Jr ,.J. i c m. . rGlC: C:n Lt i csc r00v c r - c: i c; in,_; v 2n rcnt c. u i ts j'r.:1 2.k c;-c..~cc . Kc mmers i Gcl is c.1. i t L10k c r q;v Gn1 i c;- ,-,_,--nccs i en t1. i t c1i E prys v 2.n ·n once:r - ha n~elinc wce:r cce , w2t vir bc i 2e: tl ie: l enGr en lie uit- lenGr ucricflik is . Di e uitl <::n<::r is tGvrc~c om sy k nr it 2..2l tee n n r cntc uit tc l e.en en d i e l ener is t e - vrEc"'.c -::m c1. i G r<::nt C:: tc. oe t 22l , 112.nt hy vc rkry c..:12.rvuvr Cic kn >it c"'.. ~l um duv..rmec nuwe: v e l dc tc l c tre:.E , met sy ver stan~ , e:nerGiC en ~nderncmin0s~cG . ( M2.rrio t , op . Cit • , p • 1 3 9) 3 . 4 Grond 3 . 4 . 1 HistoriC:s V~n d i e c rie: r r oduksi C:f c1kt0r 0 (gr ~n~ , urbGic , kai- it :.ul) , is crone: d i e v2nselfs 1 r<=kenL1StG n in pri- mitiewe acmcE:ns k,:1p e is ·n oorv1r,e:, 11 i ge 2. ~nbod (vo~ rsie- ning) v~n vrugt2.r e: a r Jnt s o y uitstek c i <= 12.njrik- ste f2.kt 'Jr , c.2. t 2.ndcr vc rmc v2n wclv22.rt net nie L-c- (Mc1rr l ott , 1923 , p . 27) . Se lfs s ,-:, l c12.t 2.s e.:ie c1utien,1c ccu hE: t c i c. f isiokrat e c:'. i e bcuins 21 och~n~h~af c.C'. t ur cn ~ i G Gni ~stc tr0n v,~.n rykcom is . ( N<=wm~n , 1 952 , . 25) . In 2 i c primi- tiewc s-e:mccnskc-. C: w~s j r ... n,1 v zm C'. lle:s c-..Jr hccrscn .., c bE:- l Qnc . Die ko l oni2. l e p i c n i ers he t sle:gs in ur ond en wat E:.r bel2n0ces te l . Omc:.~ t 0 r c.n t_ gr c:tis e:n vryclik cskikbt'J:r w...,s , he t ,1 .ic p2.s t .Jr 2l G gemccnsk2.pr,e hull e ~i c r G 1 2.C'. t l ~-- , en s odr a 0 i c gr 0n( t Gke:ns v~n uit - :)uttinc t L.-.., n , hct hull e n2. nu •,c wc ive:l <.le:: be::wE:<=g . s J - dr c. l.1 i <:: pc1stor C'. l E ne:i a in:; c a t E:r vc.rvcmg is dcur ,:i e s Q2.i l-_Erc , he t ·n nuwe: c leme:nt t e V •~ rs kyn ac. tre:c . u i E me:ns se: c'.rbc i c~ i s n .::;u gcmEn J met 7 i e 0r on c_: en s c, hct c:'. i e: s r :)nc: ·n nuwe w,: - r c.:c uekry bo e n bch.:-.1 we <.l ie v .:m we:ivcldc . In hicr<.:'.. i c.. s in m:.~ 0r '--' n11 s e lfs s-<:::sie:n 'IGr d ( I b i ,1. , · • 2 9 ) In Eurup<1. hE:t r.~i e: c,e:r ce:ryvntwikke:ling •n s pes i- f i (:l l e k 11 ui t ~;ed i en wees . ( c) I n c i e clcr c.1.e p lck i s c12.2r c. i c bc l ;:m griks te funksi c v an '.JT Gn c.1 w,~. t s e t e l in d i e 'ttEg E:- t 2.tiewe kr c1s- t c wc1.t c:'. i t k 2.n ,:::,n t wikkE:l . Deur c7. i e:: l <:::WE:GEWen cle kr i:'.CJ wor e. r1i c gron d nie u i t s-crut 2.s se:v .. ) l C v 2.n c7. i e l ewe:ring v un pr o- Jukt c ni E: , \;it bc hc u vrugLc12rhe i c1. e n l ewer t c lkcns wee:r nuwe:: 1,r .....,2uktE . Hi er k ;:i_n cU e fluks E bocr , me::t ywerigc ;:i_r be i ~ p r a J tige l andE:rye en weidi n£" v erkry E:n bE:hou , mc1,-,._r r~ i E: swak bo E:r lean me: t r o,_,f bou d i e s r ond ui tme:r ge: l En vir b"-iE: j a r e Vc'..n sy vrugb .'"'.2.rhcicl ber0cf . Dit moe: t uvk a ltyd i n gGc12.g t E: ge:hc u w:..:;r c1 c1at a ll e: gr oncl nic ewe vru0bc1.ar is niG en o~ k nie vir nlle s o~rt G boer de:ry ge:skik is (Di e~enhorst , 1935 , p . 209- 212) Die hc l e bespre- king van groncl as pr oc~uks i cf 2-k t or m ) E:. t 2. l tycl t erua- wys n2.. c1 i E. LE:sprec:kins; Vc"'.n e i enclom in d i s vcrige:: h-.::cf - s tuk . Vec:r2.1 moe t kl em s c l& wc r r1 o~) c~i e ui t<::e:nse:ttinr l eg v an c. i e ge:cruik v an e: i E:ndom geacc wor c1 - Di e l ec... r - lina rn0Gt vourtc1ur . o g . v . m2.l2.ria en d i e ts E:ts evliq; . Mcckrne b0s try<.l in0smetoc~~s hc.t h ierr7. i e gebi e ,~e c mskE:;; in v 2.n c7. i E: vrus-bc0.2rs t E l .::-:n c7-b~ugeb i tde in Suiu- Afrik 2< . Di E. mens rn;::,, c.t g<::r:7.uria onthc u d,::,.. t w2. t vi r d i E mens m0e ilik verst ~2nbu2r i s , J f c l ac n i e be- grynbt'.ur i s n i E. , mv'--- n tlik j u is s 5 r7.eur Goc1. :)'Ewi l is . Dink mi"'. ,.r c: ~n c": ic Rt::2cs p l 2.n vv..n Gc<7. wc: t \.~it s o e::wil het c7.2. t d i e •1. ikwEls c7.or e::n nutte l osc 1 ,~_nclbouaeti e:: - tlE juis ryk rn _e t wees :2n ertsnEerslae v .:1n ~11 <:: sour - t e •. Hi ermcc s a~m g2:n d i e GC:n2~i ae bGskikking v 2n Goe. , . t c1. l ho E: mE:er ge- bruik g E:maak we-r el v 2n minc.1er CJE:Skikte gr (_, n r1. , s .:>. l 00k huur ( gr c n c.lrentE:) tE:t a~l wor ~- vir minc.7.E:r vrugb2.rE: gr .Jn~ E:n in e lke ae:v~l s2.l d iE: bc t a~l b2.r e beJr ag be- paol i.:1.Jr r1 r1.E:.ur c7. i e "fertility 1..:iffe::r enti a l" . (New- m2.n , 1952, • $1 ) Gr ondrente wor 'l c,_ctn finc12 l 1.,_ E:ur Ricarc1.o ger7.E:.f inieer c1s II th2. t 1~ or tion of thE pr oduce ':lf the eo.rth which is l)c.i c1 t o thE l anc~owrn::r f e r the oris- i nc. l c,nc7. indestructible powErs c,f thE: s oil . a (Ib i d , p . 82) . Ten slott e c~ien nog vermelc t e wor L1 , d~ t Ric , r cto ~~nge::ne:e m het , f2 t a~~r TI rne~efingE:nc e ekonomie en mc bilit e it v ctn p r oduks i e:f2kt or e bes t a2n . Dit kan 22.ngeneem wor d dat gr a nd v ers kuif kan wor d , riviere verl€ kan word , miner2.le uitgehc.Gl en ve:rvoe r kc.n wor d ens . , m2_;-,_r cl.it k l i nk ve::rges ::a ,~m te wil beweer c12. t gr c nc.1 2.s r r oduksief2.ktor v an een p lek na ·n anc1er verskuif kc.tn word . As gr •~•n l: 0emee:: t wor c1 in t e r me v2n oppervlakte , is c1. i t n i e v erskuifb :=tar n ie , ma2..r c.1 i e b.vessie van vrus-tar1rheid m.Je t ock in GH1a'.}te ge h .::,u wor ,:_~. Daclelik s a l t esef worc7. c.2. t gr onc7. se vrug- ba.2:rhei c.1 wel c1 e ur c'.'. ie mens s e t oec1.oen verhc-.., .g k,::m wor d . Die mens kan e c t er nie ~i e klimaat vE:.rc nder en bv. n trop i ese kl i mc1at gee: actn n gr ond0ebi etl b inne n gematigc1E s trEe k nie , hy k2.n o~k niE d i e mineruleryk- clomme verskuif s on clE:r om cli t u i t ,: i e gr orn: t e h2.o. l nie . (Benham , 1955 , p . 297) . In hi erc7.i e sin het gr ~1n c7. c.us Le:s lis nie me,bil i t e i t nie J Sekere S'r ond is net gEskik vir s eker G uoeleindes a . g .v. ligging en klima2tstoestan~e wanraan d i e mens niE: vee l kan Coen nie 1 _1oewel di e ,~ugbaarhc i cl van SE:kere gE:Li e,:e wel in ·n mate vE.rhoc,g kan wore: . In Pal E:s tin2 en in Suic1.- A£rika het c E:1}1E: l c i ge ver2:nc.eringe a l ingetree d . m. v . gr oat bGs prLe i ingskemasn Gron1:cent e 1.., f huur word eater beskou (in di E: Teo- r etiesE: Ekc.,nomi E:: ) as ,: iE: LE:t2ling vir c, i E: pr oduks i e- f akt::>re wat ·n .'.)nVJ lma ,1.k e l astiese aanbo : he t . Gr0nd c i E:n hier n2tuurlik as c:. i e hoofvo___,r tee l cl . (Stonier & Bagne , op . cit ., . 273). "Ekcmcmi E:se" huur neem net bet 2lings vir di e georuik v2n c ie gr onu in cg en l aat a ll e betcJ.lings vir diE. o-r t..nc~e i e:n2,tr se kap i t a l e be l eg- gings bui tE: rE:kE:nina . In hiE:r<.: i e sin lean huur gesien word D.S ·n surplus omc1at c1 it n i e GiE: cevol s, is van e- nige aktiwiteit a an ~i e kant v2n - i e groncE:ienaar nie . (Il i c. , Pe271~ ) 3o5 Bestuur Ten s pyte V,:tn swakhede i n Adam Smith SE: bE:s prE:- king Vc..n wins, het hy t os- i n •n mat e onderskei tussen wins en kap i t c1.al :i.". ente , alhocw<:: l hy in sy wE:rkE: hoof- s aaklik di e rE:nte in gec:agt E: gE:ha he t . (Marriott , op . cit~ , . 14 1 ) . Vol gens DiE:penhorst moet onderne- mersinkomste ges i cn wor Cf E.;n: ( a) d ie uarn1.ee l houe r wil •n behvorlike inkomste ui t sy k:1.~-i t 21.~ 1tie l eg~; ing h€ ; (b ) Y c'. i e neem v c1.n wins cuk nie om d i e wins as h::,,:,f(1.~el uc1an n ie . Di t m0e t veel eer da2r om gaan , Cat dit v ir : ic mens TI mi tl:e1 is om sy r o er, i na te vcrvul . DiE: mens is aeroep t o t mec1.ewerk- s uamhc i ,: me t Go.,. Di E mE:ns se eiebel,7.n~ w2t t c., t ui- tina kom in s c l fl: iens , mngswE. l lus en vE.rt ccn , moE: t vir die Christen nj_e 0c.str: c· n n i e , wr1nt vir h u m moe t Go el ,~i e s entr <'. l E:. figuur WE.CS cn n i e ,1. i e m ns n i e . (It i d , p . 14 ) . I n i e \•lo r <: v c1 n Go,: wu r<, hier liE- s ,:=-1:1 k in Timc theus s , yes t e l: " M,"".21.r 1. i e wat ryk wil we,r ,1. , v a l in vcrs eki ng en strikke en Laie ~ ~ se en skade likE. l E: CJC. Erl ikl ede w;, t ,l_ i • mensE lac\ t we '.:_; s i nk in vc r c.erf en onderc 2.ng - ·..vant (1. i c CJ E. l ,1 g ieriahe i ,1 is ·n -i; ort c l v an a lle E.U\V<.:ls , c:n ,:.,rn 1 ,-t s o mmigE: lit begcer , hc t hull.e af src c:wa 0. l van •.1. i e ge l oof en hul leself met bai e s m.J.rte cleurbcur . 11 ( 1 Tim. 6 : 8-1 O) . Hier,.1. i e s a· .k kan d ie Christ E:n in ."' i e 1'.: l c!S nie l aat verlyoaan r,.ie . Hy meet hiE:r , s o1.. s in d i e geva l v;m i enl1om, a ltycl c' a"1r op wys , dat ~it vir Cie ~ens t e alle tye om ~iE eer van G0 m~et ga -n en ~nt ~i e mens ~eur wins t E neem , nie vir hums t- lf ska tte mo c t ve r ga,--- r , wc1 2.r- mot en r o e s vcr n i e l en wa~r ~i cwe i nLrcGk en st el n i E: . ( iht t heus 6:19- 20) Die Chris ten 1:ooet e n thou t'. - t all e s van Ge.cl a f ko i:1 , dat c' i E: nicns niks k an E:re ik as C. i t n ie vir c1. i e s e en v an G u c...p sy ha:nc:lewcrk is nie . S kan daar !:JCE.n wins w ~E:s , as Gou c1.i t nic wil nie . Ve:rc~E:r muet L1. i e mens erken en b ly •1.2 t G-:• t..1. oor ;; l l t:s l1.ie Opperhee::rscr is . Die mens moG t elke: ud nLlik van sy l ew-:: bcsef c a t hy met God t c coen he t Wi ese Nu.am hy mLe t verheerlik . Di t m.J E. t ,.,n ,1er1iuc.encJ 1.1. i e r.1ens se m.Jtief ty d i e nee m van wins wees . .')i e mens 1 o e:t nie slca s <::; ink aan c,iE: r egter wat ~11es siE.n n i e , ma2 o k ~a ~raan Ca t alles t o t eer van God moet s~ski ed . (Di epEnhors t , op .cit ., p . 334- 335 ) 3 . 5 . 3 Wi ns ~n Ri s i ko On .ernem~rswi ns best2an vir Di epenhorst uit t wee de l e : ( a) Verg,.JE(~ing vi :c c"'. ie besie l ence r o l ':;a t c'. i E: onc'crncmer in di e produks i epr oses spee l . " Hi j l eidt en organi seert , hij durft en trot - s eert geva:.:'en . '1 (Diepenhor s t, 1935 , p . 613) (b) Vergoed i ng vi r d i e ondernerners r i s i ko . Risi- ko is ·n e l emen t wat sy verskyning maak so- dra kap i taa l inges pan ·vord en hierdie r i siko "claims its due r eward . " (Marri o t t , op . c it. , p . 149 ) Di e moderne winsteorie beskou di e onder nemer s e bydr ae t o t d i e produksieproses , as d i e dra van ni e- versekert are ris iko 1 s en onsekerhedE . In d i e hande l kan onderske. i word t us sen twes s ort e risiko 1 s n l . : ( a ) Fis i eke ris i ko 1 s wat o . a . verl iese deur brand , . diefstal , ongelukke en d i e afst erwe van per - sane ins luit en (b) ekonomiese r i s i ko 1 s , wat nie vers ekerbaar is nie . (Hefer , e . a . , 1 971 , p . 68 ) Di t beteken dat di e r i s i ko van di e fisieke soort vers ekerbaar is, en dat di e ekonomiese r i s i ko 's di~ is waaroor nc,u bE:sin moet word . Wat ter risiko 1 s is die waarteEn gEen verseker i ngsmaats kappy berei d s a l wees om ·n pclis uit te r e i k nie? Stonier gee die vol- gende as aanduiding : (a) "The de:cisions made by entrepreneur s , for examp.l e , wh12: t her it will pay t o i ncreas e or dec reasE t hE output of a given art ic le . (b ) The entrepr eneur has to guess what his e os t condit i ons will be , which is usually quite s i mrlE . (c) He a ls o has t o gues s what demand c onditions will be , and t his is of t En extr Emely diff i - cult . 0 (Stonier&: Hagne , op . cit ., p . 31 9 ) Hierui t volg dat di t bitter moeilik , i ndi e:n nie or:- rnoontlik i s n i e , om vas te s te l wi e wins gaan rnaak , en wi e •n verlies gaan l y . Verder is cl i t duidelik dat omst a.nd i ghede dit onmoontlik ma.al< vir die ondernemer om t e~n hierdi e verliese t e vErs~ker . Die ondernEmer vErdicn ·n wins , omdat hy sy ElE oor dEEl m. b . t . produksiE inkGr'ting of - ui tbrE: i d i ng , verhoogde of ver l aagde prys e , rnoE:t vErt rou . Di e wErk- like funksie: vc1.n c. i e ondErnener is om die r isiko 1 s t e neEm waar di E onbEkEnde f ctk tore 11 mor E: i n t ang i bl e t han danger of f irE." ( Idem ) is . Di e spes i f i eke funk.si e van d i e ondernE:mer i s ,~us dat hy di e risiko wa t Stoni er "price- out put dec i sions 11 noem , moe: t nEem. 3 . 5 .. 4 11 Wages of managE:_mE:n t" :Ji t diE voorg-aandE. is d i t duide::lilc lla t d ie on- dernE:mEr , w~: t sy ve::cgoc.di ng bEtrEf , niE oor d ies Elf de lean: gEskEer kan word as ander 'i✓GrknemE:rs n i e: . Harr i ott se bv . r eguit dat mute:r iele vcrgocdi ng byl'ans nie vol- doende kan WEES vir di~ b~itengewone vermoE van d ie bE:- kwame entrepreneur niE . ( !·Iarrictt , op . cit ., p .1 49) . Vi r die kapi tal e bE.leg;;er , so-.vel as vir c:. i c arbE.idE:r i s d i t nodi g om tE soe1: na die bE:stc:: beski kbare on- derneme::rs t alent , omdat d ie sukses van cli e onderneming en d i e sekuri t e: it van diE. arbeider daarvan c1fhanklik is . Die momentum van sukses in ·n ondE:rneming i s in •·n groot mate afhanklik van ·n bui tE:ngewone goeie onde:r- ner..1er . (ILid , p . 145) Di e wins vun d i e ondernerni;_1g , of di t nou kle: in of groo t i s , is afhanklik van d i e differcns iglE vermog van die ondernemer . Die verbruiker en d ie arbei der he t geen ekonomiese of _ties s aans r raak op hierdie dee l v an d i e wins n ie . (Ibid , p . 146) . Die ondernEmer sever- goedi ng i s dus nie ne t ver00E.ding vir sy arbe i d n1e , ma~r uit bostaande 1s dit baie duidelik dat di t meer gaan om sy ver,,:oE t o t organis asie , koord i nas i e , 1ns1g En bestuur , wat sy vergo~dingspeil bE:paal . In ·n mate moet nou tE::ruCverwys word na d i e on- dernemersrisiko (s i en 3 . 5 . 3) , want d i e ondE:rn<.::mEr wil ook stac1.tmauk op diE vergoE:ding vir d ie: risiko wat hy aanvae1r . Hier sta,m ·n mE:ns voor d ie onsEks re elEmen t wat aan die ondernemerswins ~ spekul atiewe karakter gee . In moei like bcsigheidsjare is hi er di e r i s i ko l as so swaar , dat daar n i e a rm ·a bi l like bel oning van moei- tevoll e a:::-·beid gedink kan word nie , terwyl in tye van hoogkonjunktuur die skatte " i n den schoc t vallen . 11 (Diepenhors t , op . cit ., p . 614) Daar bes tac:m niE. s o i ets as •n vas t e:: of norma l e onderncmerswins nie . Geen ande:r aansprac:k op inkom- st e. het so 'i l indiwiduEl en spesia lE karakter as die ondei"nemer nie . Algemenc rdns en wet tE. het geen vat op die onderncmerswi ns nie . Soos wa t di e onderneming en die onderne:rner vcrskil , kry ons di e verskillende skakerings van ondernemerswins . Ten slott<:: rnoet nog op di e invloed van die per- soonlikheid en karaktcr van clie ondernemer gewys word wat •n besliste stempel op die. onde::.rnemina afdruk . Dan moet ook nog op die vErskil i n organisatori es~ t a- lent en skeppingsgawe , ondernemingsgees en durf , ener- gie en i nisiatief gewys word . "Tot verassend ui teen- l opende resul t.=iten l e. idt de inch viduali te i t van dezen uitvinder , ont dekker , verovera2r en organis ator . Is het dan wonder dat in de ondernemers winst zich di €: individualit e; it veerspiEgelt . 11 (Ibid , p . 61 5 ) • By die ne. m van r isiko kom di e vraag van ris i kove:rskan- s i ng na vore. wac1.rna by verse:lcering hieroncer vcrwys wore. . 3 . 5 . 5 Vers Ekering By di e bespreking van ondernera~rs vergocding en wins En r i silco , is gE\irys op di E t wEc..: soorte risiko's in die handE: l . Daar moet nou gc l e t word op die e tiese en more l e:: oorwe:gings by di e:: v~r.se:ker i ng t C::<=-n di e:: f i - s i cke r isiko •s w.:1t i n d i e hande l •n ro l s pt:e l en wa t deur die:: onr1E:rnerner oor weEg moet vlord . Die be0inscl Vern versek<::ri ng lS da t verscker wor d teen i ets 'JJ ;:) t g c c, n of kan gebeur , rrwar C': l. E tyd en da- tum van cl i E gebeure is 111G bckencl Yl l E. ; '11 pc:.rs oon ver- seker bv. sy l e:wE : hy weEt dc1.t hy t e sterwe gaan kom , maar or;~du t hy n i e wEet wa:nneer n i c , neE:rn hy ·n polis ui t s odat sy af hanklikcs n i E f inansiElc pr obl e111E s a l h€ niE , omdat d i e JiiGns SE af s t e r we noc i t 1e:nslik ge- s pr okc vir how en s y afhQnklikes op~ ge l e ~ tyd p l aas - vi:nd Tiie , want i s d i e t yd van sterwc oo i t vir ~ mens Verseksring i s niE:: 1n stryd r:1e t ·n Christ elike l E- wens - en w€re l dbeskouing nie; i nt e£ncleel , dit pas baie goed claar i n . niervo0r ge:Ec Nederbr-ac llt dr i e r e- dES c'..an : (a ) In di stelsel VQD versEkeri ng word: ( i ) Erkenning gegee aan di e or de en r GGl- maat vc1.n God se dcen en l ate , (ii) Ni e afbreek gedoen a ,=>.n God s e vrymag , hetsy in di e algemecn of t eenoor die i ndiwidu nlE:: . (b) VE.rsch?.ring is in oor E:enst c:rnmi ~1g met d i e pl i g vc1n die nE:11s om t een di <:. kwaad t c s try . (c) Vc-r seker i ng b rus op die grondgE:dagt s \Vat .God ge:: le het lllEt clie skepp i ng van diE: mens , nl . d~t di e menshe i d bes t n .n uit verske i e ee.nhcde m,Y.I' t og EE..n e:enllE i d is . Verseke:r i ng word slegs uitgeneE:m om di e mens en/ of sy afhantlikes t c beskerm t een kwade gEbeurte- nis s e wat di e gevolg v i1n s onde is . (I eder - bracht , 1 92 1, p . 326- 32 7) Vers E.keri ng lewer een van di E: grootste: etiese problE.me op w2.arby ne t n i E. vcrbygegcian kan word n ie . Vrae soos di e voigende duik op: Tot watte:r mat E: moet ris i ko verskans word en raoet daar nic ook vertouE: op God wu~s n i e . Wa t wm i i E:. gsbGd E:n gt:::be 1svc.rho- ring? 'ilat vc1.n God sc voors i eni ghe i d ? Tot watter mate moE: t d i e m0:ns ve:rsc.ke:r , en tot w2 t tE:r mate gl o ~un God SE bcs kikk i ng? Di t sou onmoontlik we-es on- op l1ier di 1:= vrae ui t d i e Skrif antwoor dE: t E: k:c·y wat vir c l ke mens in sy spesifiEkE geval voldoendc sal WEES . Beginselrigly- ne kan e:g t er in ·11 s ekere rr,a t e dc:.:irgc~ t e l word , wa t vir alle g<::val l E: ge l di g i s soos wat Feder brac ht hierbo r e:eds gE:poog hc-t . Dit moE:t daarop gewys word dc...t di E mens nooit kcm versi...lcer teen cl i E: oor dEc l v,,n Go,1 niE . Ook kan geEn poli s uitgeneem word wat d i E mens kan versek~r V t w,-::.r e nEutr ;-',li t e i t niE: k2.n bes t 2.2.n in eni cc v2.n c7.i e t wee g1.e:n ___, Emc:.c s .---... kE l'llE . Doar is bE- halwe vir ,:. i E 2. l c;eme:nc r ecve:r ,.:'.. i ~_; i nc vir docmo.t i ESC: stuc1. i E: ( Ho...,fstuk 2 ) s pE.s ifick(: .:'-2.n,1.itg g<::gGc u.2.n c1. i E: n .:;rmc..tiEwE. t ecnv.., r ,_7. i E n E:utr i""'.. l G it.'"lr c~ vc1n c1- i E bE:n2cle- rino v ,~ n hon,1.E: lswEt e:.nsk2rpE . Di E. Christ <::n sG sicning vcm 2 i E .::,:.n 1_ v;:m (7.i E: n '--- r mc in cliG h .:1n,_:clswet <::nsk2f'p E is bch2.n~e l a SvL k ~i e wanr C~ en be t Gkenis van ~ i e mens se: bee l.:.1.v E::r b :,n c.7.enhE: i c7. me t G:x1. vir d i e h i"'.nclE:lswe:- t ensk2.ppE . D2 C' r i s c,'-·,k lu rtliks 2..2.n:_.'.ac gccee aan c1. i E: s cmehC'n ~· ~ en we t matighe i d i n d i e: h 2.n c7. e lswet 0nsk,:1ppe . Nnt 2t f i e ~anae l e-ntht i ~ v an do~mati es e t eenoL r n eut r 2. l e vn dEr wys c nd e:.rs -~ ck i s , e;n enkel e besins e l s v i r Christe:like han<-le l swetcnskC1.prE U E JE:E: is , is verc er E c1c:1.nr, 2.g ge:g(:E: uc1.n c: i e Skrifuefundcer cle ac1.n - b i e d i n s;- van Ekon0mi e as basis w1c t enskc1p i n c1iE ry v o.n h2m<~elswetE:nskappe 2..s ook Be:c1r yfs ek--:nc mi e ,1.s t 0e s c::.pc1s - t e ha.nc7.e l swetensk2.p . In gE:Enccn v,,.n c1. i c. t wee 0evc1.ll e is c1.ac1r 0ep o0c ,.__,m met oc7. i ese vccrskrift e t e gEE nie . Dac..r i s s l e gs c1.2.rn:,-,_u [.iEgee c1. ;:n Skrif r;Efunccer J.E: beskou- ins-s L:-:.. r ,~ i c bc c: ins e l s van (:. i -· t wee v c1.kke en brEE rig- lyne is c.1tia.r gEs t e l vir c:'. i e t _,epass i n g v 2n clie be- s b , uina s om Skrifge fundeer J.e:: .,ncler \vys me•-. n tlik t e mclo.k . Ii.an c1i e Ek\..,n- . miesc b~g i nsc l s e n wet ensk.:;p like: fei t e v an d i e V'"'kke:: i s t.E:pe:rkt e i"'.ctnc1.au crese:e umC:'.2 t c1. i t c1 t:n- v a2.r is c>. t c.1. i e kennis be::ken~ i s en v e r r1er h00rt c: i t tuis in hanc~b.J e:ke -''- r ,1 . ie v c1kke . S l E:GS v c,..._,rbeel cle va r ~lie i nh'-- urle l ike i s uenC::'-m ,. m 2,2.n t 1c t u,.__ n hue c7. i E: C}l.rist C::n '-- nuerwyser c1iE: v2.kke m,_, e t ben c1c:.er om Skrif- aef unt.~eerc1e: ._ n c".e:.rr i s· t e kc:rn. CJ E..E . Dc10.r s r'.l c n uEtwyf E: l c1 noo b ,--: i e 1)r l1 Ul EmE in c i e pc?.C. v c:m 1 i c '-,nc.E:r wyscr wces vo._ r \_1.c: t Skri£gefunceEr c.e (.nc7.er - ri '.] v c:n Ek,_,n :_ mi E: En Bec1ryfs E: lc.:nc;mi e: ·n i") r akti E:s E: werklik- he i (1. k an wees . Di t s ,"': l Eg t e:: r nou in ·n m.:i t -.:: mc:i.k lil t sy nw.g t e en p ligt e: s oos gEsiEn ,2;n ui t~E:nge:s i t dE.ur c7.iE unc~e:r\Vy's - owE.rhedE ( 0. 1~leriJ..rys ,l1::.par t EmEnt en Vc1.kinspekt Eurs en Hoofde v ~n skol c) . }~t hierdie as ag t crgron~ kan daar ·n wete:nskap l ik gcoriE:'.nt E:.€:rde mE:: t o cl i Ek s ,10mgE.s te l \Vorel wa2r i n Skr i fgE.fun~E e r de onCerrig bcliggn~m kan wor d . Sac=tm 1~1ct lli E: ondcrgc~no emc..e twEc sakE s a l meEste van c.i e: vccrbEr Ei ·lendec wcrk afgctandel WEES v i r d i e pra.k- tiESE. i mplEment E:ring v2n Skr i fgefunc7.ecrde on(:err i g . 3 . 2 Sill abussc In c1ic s i l l Gbus vir Ekonomi -; W<'t dGur d i e Trans - V?.iJ. l SE OndE:.r•i;.,ySdE:part e mEnt ui tgerE i k is , wor d ges€ G,1t c ic. v a k OD ·n Chris tc like: gronds lug t1angebi e1.l moc t worc1 . Ne t so mi n 2s w2t Skrifl cs ing En gcbu:: by c iE. opE:ni ng n skoal Cb~istelik m~ak, net so min veroorsa~k s6 TI op mer k ing J i e: Skrifgc.fundccrclE: on,~E:.rr i g v an ·11 w1k . Die s illabusse W,"' t deur d i e Onderuysclepc1rt e:1, ente uit- gege:c \V1...,:.. ·t '. , bE:.11oort dE:EG lik oflc1C:rs0ck te wor e.: om t s i en in v, .:, tt s r uta t e hullE: r ·c.E.ds Skr i fgE::fundeE:r c1E be- g i nse:: l s b · Vi.' t . Hierna kan r.:'c.;-: ,lr v ,::--s::7<.::ste:: l wc:rc1 w2,t - tEr ver an<~cringe nocli g is om Skrifge:.funrlEcrche:ir1 ·n kenmerk da~rvan t e mn~ k . DE c l v ~n f i ~ funks i e v ~n d i e SEl i or '.~,ndcl"",\}'SE.I' hicr'uO gEl'lOElll , is diE opstEl van ·n wE:rkske:.ma vir d iG a.n c"! er onc1EY-'i1ys c.rs . Die wer l skEma En sil lc1.bus gc..<1 11 ha.nd aan hand : a s E:E:n SkrifgE£undccr is , s a l d it SOVE G: l rnaklikEr WEC::S om C.iESC:lfG.E. begin- Sc lS op d i e ancer oor t e e r a . 3 . 3 lio.n2boGkc Al ll0EV..'E: l Skrifgc..fm1r.lec r dE S ill abus s C: E:n \'!E:l'k- ske::m2s rccr1s bai e s,:11 betl-:kE:n , is cli t nog n i e d i e: fi - n? l e op l oss i ng n i c . Die dcr de hoek van f i E dr i eho ~k vir tlic onc1 crwyscr i s c'. i c hanc1boe:k . Die h2nc, boeke i n Ekonorni c E.n Be:c.ryfsekonomic wat t ans i n gebruik is , s21 ontl GE.c: rnoe:t ':1crcl om e:.crs tens vas t C: s t El in wat- t Er m2.tE , i n<: i E:n w.: l , cl i t Skr i fgefundeerde be:ginsels be v a t . D2. ztrna k2n voor s t e l le: gc.112,<1k wore v i r ·n Skrif- gef unde:E.rde hc:::nLlboek . Dit moet c1-'J.idelik acs t c l word da t so ·n hcndboe:lc ni,s Skrif c1,1nha l.i ngs of Skrifvc::r- ~ sings hoe£ t e be v a t t1s aanc1.u i c1 i ng da t cli t dan Skrif- gefu..ndee:.rc1 sou WEES n i E: . Di e skrywcrs s 21 s6 cleurkneE:d moet wees v nn Skri.fbcg i nse:ls clat cli t ·n kcm11E:rk sa l wee s van hul l E boek . 3 . 4 1\nc7-cr aanbe velings Str i fgefunde: c r ~: on~C:rr i g s a l or skGol n i c mak- lik prakt i cs ui t vot.rba.:1.r w0;o2s as ,_, i e onc1. Erwyser n i E in s y op l e i ding reeds d~Qrmec kC:n n i s gC:maak het n i e . Dit i mplisC:er gewc l c'. i s:r b,::-. i c , want 'fl l ec.rkrag wa. t dwars- deur sy oplc::. i c:. ing sc •n oncler r i 9 c,ndcrgac n , s 2l d it mak- liker i n s y k l 2s t oep2s . Skr ifgef untleerde ondE:rri~ behel s s6 ba i e da t a l- l E: b(; t r okke pErSOYlE. C::::11 ins t ans ies En onr.h:.rwysowE:r hE:clE: gcdurig op d i E: hoogtE: gchou moE: t wore} v ,_n t1 i E: ondE:r- s oE:kE: , r E:sul t 2. t e E.n vor dering w2.t gcrnC1.21 k wor e: . - 2 01- Di e: bes t2..cndE Chris t c likG onc1Erwyskor ps moE: t gE i nspir E:e:.r E.n gE.mot i v e:.cr ~:,o re;. rn-:1 tE. verl cmg na Skrif- gE::func~c.1.::-rdE: on c:.E:r:;_-· ig . HullE: TilOC:t SLl.2.nl\'/Erk E:11 hGlp om cl i G prL1.ktic:,E: implEmEl'ltEring t E: VEJ'.'hi:1 2.S en i ngESt ,.: l t e: kry . I n c: i E lL1.zi.s tc plE:k mc, e:t r_;-tc: i~of' g Ewys word dat u. lhoe wE: l h i crcl i <:: s tv.c1ic o---,r s 1 egs t wEL vc1.kkE gcg ac1n hE:t , ge: l d h i crc~iE a a nbC:cVE:lings vir -::l lE vakke Wc.' t op sEkonderE:: skool v l a.k au.ngEbi E:cl word 9 - 202- s UMMARY, F INDINGS AND REco:r,,n'-'iENDATIONS 1. SUMMARY It c2.n be. acc Ep t E.d t hat the: t Eaclle.r i s c onscious of the t as k hy b c1.s n2Jn<::: l y to c .::trry forwarc. t o t he. pup ils ths voc ational knowl edgE of the; subj ect he t ei'l.chcs . In spite of the fact that some t eac hers are f orcC:c_"_ by c irc ums t o.nces t o teach subjects i n which t hey have: no t bE.E.n ac1.e:qu2,tE l y trui nH~ a t thE universi t y , i t c an bE:. c"'..Ccepted thc1t 2. te ,:ic her is 1110s t l y ac2..c1E,mi - c a l ly suff ic ient l y e.quipped to tEach hi s subject and to c ariy t h~ n ec essc1.ry knowl Edge forward t o t he pu- p ils . It is howcvE.r obvious th.:1t a tE. uchci" i s expec - ted to t e2ch morE than the: mE:re facts of his subjec t . 1JhEn Youth Pre:p 2.r cdncs; w:1s import cc~ c1s ;::, s ub j e:ct , it was se:t clc 1rly thn.t moral an,:'. sp i ri tu,.,,_ l E(luc c1.t i on of t h€. pu:i:, ils shoulc.J. be pc1rt of t hc:c t eacher ' s dai l y t ask . ( Comp are the rem2rks of Dr . Ko tzc(..; 2.s mEn tioned i n Chap tEr 1 ) . Definite view in conne:ction wi t h this 112s bE.en t ,"""l kE:n by thE: Tr,1nsv?c1.l TcnchE.r ' s Assoc i2.tion , the Chri s t i :i.n Ec1.uc.=ition.::i l As ~oci <'l.tic-~1 of Sou th Afr i - c a , the As soc i 2tion for HighE.r Christi un Educ 2. t i cn as wel l c1.s t he: Ins ti tut C: f or the. promotion of Cal v i n i sm. From t h€. re:,,iv.rks anc1. ,'"lctions cf tl-;_csC:: organi sv.t i ons i t i s clcn.r ( Charpter 1 ) that t he t E~cher shoul d a l - s , be educater and th~t he sh8ul~ Espec i a lly cont r i- but e t c the mental or s~iritu? l eCuc~tion of the youth. The Christi~n t ecc hEr CAn't just start to teach hi s s ub ject , fci;.c f.. cd on thE Bible , wi th0ut having c om- pleted certain scient ific studi es beforehand . There- fore a c1ef }ni te hum~m- o.n_d scientific c onsi.Jercttion is s e t t o hi m (See Cha~ ter 2) that he could have a pos i- tive· stc,rting point on which hE. Cun es t ablish hi s scheming . 'l"his s t.:=\:r- ting point uG(:.s to i.1 sciE::ntifi- c al ly ori ent c:i. t cc: justification f or his actions . There might be unc~rtai nty about the scientific justification of ecucation founded on the Di ble . At- t ention has been given t o t his mattE.r and ct c ompar a- tive study has been made of Communi st , Roman Ca t ho- lic anu Chr i stian Nutiona l educ at i onal pr i nciples c on- trary to t he neutr 2.1. l outlouk . The ty,..ree systt=:ms mE.n- tionec1 repr esent dogmat i c systems of educ 2tion wher e the outlook on lifE and on the world by the par ent , the educator and t hE c hil(l ( i n the l a tt er two sys t ons) or t he cons i der2.tion of the govsrnmEnt (in thE f or- mer sys t 0.m ) p l ays a clomina.ting part . ( Chap t er 2) . Contr ary to this , the poss i bility of neutral sc i enc e pr actice has been investigntcd and it has been c on- cluded t hat a pers on ' s out l ook on life and on the wor l d must inf 1 ue:nc c hi s practic <:: ,..,£ science as well as hi s sys tE:.m of ec1uc citiun ant-': tha t rea. l neutrality c annot exist i n any of the t wo c u.ses mentioned her e . Save for the gener~l justific at i on f or dogmatic study (Chapter 2) , s pecia l a t tention has been given t o t hE: norma tive c ontrary t o t hE: nE:u tra l w::,,.y of 2.ppr oach of the c onunErci a l scienc e . The Christim1 •s vi E:w of thE: n 2-ture of st .:i.nc.?rds in thE c o1111nerci2l sc i e::nc E as well as thE. value and s i srnif ic anc E: of t he human being ' s c onnecticn with God for the c ommErci2l sciE.nc e h2-s been Jealt with . Brief at t ention h2s be~n g iven t o the c om1E:ct ion of and justificotion in t hE: c ommerci a l scienc e: . After the mat te:r of clogmatic c.duc 2tion contrc..- ry to neutrz: l educ ation hc1c betc:n invest igated , und af ter somE: pri nc i ples had been given f o :-c t he Chris- tian scienc e of c ommerc e , further a ttention was given t o t he pr e s ent ation of Economy as a bas ic c' l sci enc e in t he: r ow of t he c ommerci2l sci1cnccs- - s vvell "'S Indus- tria l r-~c onomy ,1s an ap lic.l: sci e:nc E. of c ommerc e . This presentation was t o be b~s~d on t hE ~i b l e . I n n e i ther of the t VE. c ases it was at t 1c::mp t cc~ t o g ive rnethodic c:1 1 r e:gul o.tions . At tE:ntion 1.v,~s only gi ve:n t o viEws , base:d on t hE. Bi ble , c onc E:rning t hE. princ i p l es of thE t ;1c s ub jE.cts and broclc°'. c1 i ms ,verE set about for thE app1i- c 2.t i on of t hEs c c onsidcr- ,7 tions n amely t o rE: a lise: Edu- cation b t1 SE:d ,_)n the Bi bl e . Limi t ee attent i on wa s g i - ven t o thE economic pr i nciples ,:nc. thE sc iE.ntific f acts of the subjects because it w2s acceptEd t hat this knowledge \'/uS known an,.: fur·thE:r it was t o be i n the t ext books on tl1Es e subjE.cts . Ex.:1mp l e s were only t a ken from t h~ cont E:nts to show how t h<2 Chris tian t Eac 11 Er shculd appr oac h thE:se subjects in order t o teach ac- c or d i ng t o the Bi b l e . ThE.r(. wi ll ckf ini t c ly still be rnc1ny p r oblems f or t he t eacher before educ etion b ased on thE Bible c ~n becon~ ~ pr nctica l renlity in the t eil.ching of Eco- nomy an c1 In::lustr i a l Economy . To a cE.rt a in extE::nt it will now bE easier t o surmount t hE.SE:. d iff iculti.::::s bE:- c ause t he basic probl ems such ,:-1.s the justificution of E:iluc u tion basec~ .Ji1 the; Bi b l e hc1vE: been S-J l vemi s mE . Bul letin v ,:m ( i E Suic - Afri k a a ns e v e r E:nig i n g v i r · C. lE: b Ev or c.E:rin g v an d i e Chris t E: like we t E:nskap . 1-mous tus 1 970 , Nr . 24 " VENTER , 'i:l . J . (1966 ) Di E: mE:n s in mEgo.n i s a s i E En c uto- ma tis as i Eo I.B . C. Stu c1ie stuk Nr . 11 . Po tc hef- str o~ mse Uni vE:rs itEit vir C. H. O., 1 966 . VENTER, W. J . (s . j . ) AfgE:r o l c1 E: n o t a s oor : Ont wi k- k E:ling van Ekon omi ESE c1 E.nkE o VENTER , r. J . ( 1 974 ) EnkEl E p r nkt i E:SE En e tiGSE bE:- s kou i ngs by e:k on omi Es E: c~ryfvEr E: o I. B. C. St uc1iE- stuk Nr . 79 . Po tc hEf s trc~ms E Univc r s i t Eit v i r C. H.O ., Mo.c r t 1974 ~ Wl\.TERI NK , J . ( s r j . ) On thE scho l arly habitus . (GeEn plE:k , u i t oEwE:r , of ,,_a t um ) .